تمدن ایرانی-اسلامی یک حقیقت به هم تنیده و جداییناپذیر است
تلاش برای جداسازی هویت ایرانی از هویت اسلامی، نه تنها نادرست و غیرعلمی، بلکه عملاً غیرممکن است.
به گزارش روابط عمومی دانشگاه، در ادامه سلسله جلسات جهاد تبیین وبینار تخصصی-تحلیلی «از ایران باستان تا ایران امروز؛ تداوم یک شکوه پایدار» برگزار شد.
حجت الاسلام والمسلین دکتر مصطفی فرهودی، عضو هیئت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب در وبینار تخصصی-تحلیلی «از ایران باستان تا ایران امروز؛ تداوم یک شکوه پایدار» به تبیین پیوندهای عمیق تاریخی، فرهنگی و تمدنی ایران پیش از اسلام و پس از آن پرداخت و بر این نکته تأکید کرد که تلاش برای جداسازی هویت ایرانی از هویت اسلامی، نه تنها نادرست و غیرعلمی، بلکه عملاً غیرممکن است.
ضرورت بازخوانی هویت تمدنی ایران در شرایط کنونی
دکتر مصطفی فرهودی در ابتدای سخنان خود با اشاره به فضای جنگ رمضان و اظهارات ناآگاهانه برخی از سیاستمداران غربی علیه ایران، گفت: «متأسفانه یاوهگوییهای مکرر رئیسجمهور آمریکا و اطرافیان نادانش، هرچند دلآزار است، اما از جهتی زمینهای برای دانشافزایی و حساسشدن مردم فهیم ایران نسبت به تمدن، فرهنگ و میراث چندین هزارساله خود فراهم کرده است.»
وی افزود: «اینکه امروز بحث تمدن و فرهنگ ایران زمین مورد اقبال عمومی قرار گرفته، نشاندهنده مکر الهی در مقابل مکر دشمنان است. خداوند متعال بر اساس مشیت خود گاهی اتفاقاتی رقم میزند که به ظاهر دردناک است، اما زمینه ای شد برای آگاهی از میراث گرانبهایی که داریم»
تبیین مفاهیم فرهنگ و تمدن
دکتر فرهودی با ارائه تعریفی دقیق از دو مفهوم «فرهنگ» و «تمدن» اظهار داشت: «فرهنگ در معنای ساده، نحوه احساس و رفتاری است که جوامع نسبت به باورها، سبک زندگی، آداب و رسوم و اخلاق دارند. فرهنگ آن چیزی است که در قلب و جان مردم نفوذ کرده است. اما تمدن به جنبههای بیرونی امت یا یک ملت در طول تاریخ اطلاق میشود.»
وی با اشاره به دیدگاه برخی جامعهشناسان که فرهنگ را به ریشه درخت و تمدن را به تنه آن تشبیه کردهاند، خاطرنشان کرد: «هر دو مقوله در بالندگی و رشد یک جامعه اثرگذار هستند و نمیتوان میان تمدن ایرانی و تمدن اسلامی فاصله و گسست قائل شد.»
عضو هیئت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب با انتقاد از نگاه وارداتیِ ایجاد فاصله میان تمدن ایرانی و اسلامی تصریح کرد: «متأسفانه از یک قرن پیش، نگاهی مسموم و وارداتی تلاش کرده است بین تمدن اسلامی و تمدن ایرانی فاصله بیندازد. این در حالی است که تمدن یک ملت بریده بریده و مقطعی نیست. تمدن ایران زمین یک تمدن چندین هزار ساله است که ۱۴۰۰ سال آن متعلق به اسلام است.»
پیشینه کهن تمدن ایران
دکتر فرهودی با اشاره به قدمت تمدن ایران گفت: «بر اساس شواهد باستانشناسی و زبانشناسی، تمدن ایران ریشه در ۳۵۰۰ سال قبل از میلاد یا حتی دورتر دارد. آن کسی که میگوید ایران را به عصر حجر برمیگردانیم، نمیداند که تمدن و فرهنگ ایران چیزی است که در دل و جان مردم جاری است و این انتقال با بمباران و تخریب فیزیکی اتفاق نمیافتد.»
وی به مؤلفههای تمدن از جمله شهرسازی، نظم اجتماعی و مدیریت منابع اشاره کرد و افزود: «در آغاز تمدن ایرانی، ما این مؤلفهها را در تپه سیلک کاشان و زیگورات چغازنبیل میبینیم. ایران در بحث تمدن جزو اولینهای جهان است، نه مانند کشورهایی که سابقه آنها به ۲۵۰ سال هم نمیرسد.»
اوج تمدن ایران در امپراتوریهای بزرگ
این استاد دانشگاه با اشاره به دوران اوج تمدن ایران در سه امپراتوری بزرگ هخامنشیان، اشکانیان و ساسانیان، به نکات برجستهای از منشور کوروش و کتیبههای داریوش اشاره کرد و گفت: «در گاهان، زرتشت از سه مؤلفه قتل و خونریزی، ظلم و ستم و بیاخلاقیها شکایت میبرد. جالب آنکه این مؤلفهها را در منشور کوروش نیز میبینیم. کوروش در برابر تمدن بینالنهرین که حاکمان آشوری خانهها را میسوزاندند و خاندانها را از بین میبردند، اخلاقمداری و رعایت حقوق اسیران را مطرح کرد.»
دکتر فرهودی تأکید کرد: «تمدن ایران بر چند شاخصه اساسی استوار است: عدالت، نظم اجتماعی و رابطه با خدا و مردم. آنچه بسیار مهم است اینکه در طول تاریخ، تمدن ایران با دین عجین شده است. حداقل در مورد چهارونیم قرن حکومت ساسانیان، کسی نمیتواند بگوید آنها حکومت دینی نداشتند.»
تمدن ایرانی-اسلامی
وی در بخش دیگری از سخنان خود به دوره تلاقی تمدن ایران با اسلام پرداخت و گفت: «اسلام وارد ایران شد و بر خلاف تبلیغات دشمنان که میگویند ایرانیان به زور شمشیر مسلمان شدند، این پروسه سه قرن طول کشید. تشابهات فراوانی میان تمدن ایران باستان و اسلام وجود داشت و مردم ایران با آن تمدن غنی خود، هم اسلام را پذیرفتند و هم بر آن تأثیر گذاشتند.»
دکتر فرهودی افزود: «وقتی به شخصیتهای جهان اسلام در حوزه ادب، نجوم، پزشکی و دستور زبان عربی، فلسفه، کلام و تفسیر نگاه میکنیم، میبینیم ایرانیان بودند که با کنار هم گذاشتن تمدن خود و اسلام، تمدنی به نام تمدن ایرانی-اسلامی خلق کردند. این تمدن برآیند دو تمدن بزرگ است؛ یک سابقه چندین هزار ساله با معارف عمیق اسلامی پیوند خورده و حقیقتی جدید و ممتاز پدید آورده است.»
عضو هیئت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب با اشاره به تفاوت فتح ایران توسط اسکندر مقدونی و ورود اسلام به ایران اظهار داشت: «اسکندر مقدونی هرچه عالم و دانشمند بود از بین برد، اما حکومت او تنها ۷۰ سال دوام آورد و در نهایت ایرانیان بازگشتند و دوره اشکانی بازسازی و دوره ساسانی تکمیل شد. اما وقتی تمدن اسلامی وارد ایران شد، ایرانیان دیگر به گذشته بازنگشتند، زیرا قرابت و نزدیکی عمیقی میان این دو فرهنگ وجود داشت.»
دکتر مصطفی فرهودی، با تأکید بر لزوم شناخت اصیل و عمیق تمدن ایرانی، خاطرنشان کرد: «شناخت هویت و تمدن ایران زمین نباید بر پایه اظهارنظرهای سطحی یا ادعاهای بدون پشتوانه صورت گیرد، بلکه این مهم نیازمند خوانش دقیق و علمی از متون بنیادین فرهنگی ایران، به ویژه شاهنامه فردوسی است».
وی افزود: «شاهنامه به عنوان یکی از مهمترین سندهای هویتی و تمدنی ایرانیان، گنجینهای از حکمت، اخلاق، روش کشورداری و پیوستگی فرهنگی ایران پیش از اسلام و پس از آن است و هرگونه قضاوت درباره تمدن ایرانی باید با تکیه بر چنین متونی انجام شود، نه بر اساس گفتههای پراکنده یا غیرعلمی».
انقلاب اسلامی و احیای هویت ایرانی-اسلامی
دکتر فرهودی در ادامه به دوره معاصر و به ویژه پس از انقلاب اسلامی پرداخت و گفت: «متأسفانه پیش از انقلاب، جریان فکری از خارج وارد شده بود که بین تمدن ایرانی و اسلامی فاصله میانداخت. اما پس از انقلاب، ما شاهد بالندگی بیشتر تمدن ایرانی هستیم. زبان فارسی جایگاه بهتری پیدا کرد، هنر ایرانی ساختار دقیقتری یافت.»
دکتر فرهودی تأکید کرد: «اسلامیت انقلاب اسلامی نه تنها مانع تمدن ایرانی نشده، بلکه سنتهایی مانند نوروز و شب یلدا را پس از انقلاب بیشتر و مردمیتر کرده است. پیش از انقلاب، تمدن ایرانی بیشتر در بین خواص مطرح بود، اما امروز در هر خانهای میروید، مردم با مؤلفههای تمدن ایرانی زندگی میکنند و ارتباط برقرار میکنند.»
تسلیمناپذیری ایرانیان در طول تاریخ
این استاد دانشگاه به روحیه تسلیمناپذیری ایرانیان در طول تاریخ اشاره کرد و گفت: «مغول آمد و ایران را گرفت، اما ایرانیان تسلیم نشدند و نهایتاً مهاجمان را بیرون انداختند. اسکندر آمد و بیرون رفت. این روحیه تسلیمناپذیری ریشه در تمدن کهن ایران دارد.»
دکتر فرهودی در پایان با تأکید بر استمرار تمدن ایرانی-اسلامی خاطرنشان کرد: «تمدن چیزی نیست که با بمباران از بین برود، نه با ترس و وحشت نابود شود، نه با تخریب و تحقیر. تمدن چیزی است که در روح و جان ما جاری است. دانشگاه جندی شاپور ما، اسطورههای ملی ما که به قواره تمدن بشری است، همه نشانههای این شکوه پایدار است که از ایران باستان تا ایران امروز تداوم یافته و انشاءالله با اقتدار روزافزون جمهوری اسلامی ایران همچنان تداوم خواهد یافت.»
