به گزارش روابط عمومی دانشگاه، چهارمین جلسه از سلسله مباحث غدیرشناسی دهه ولایت با موضوع «گزارش احمد بن حنبل از واقعه غدیر» و سخنرانی دکتر محمد جاودان، عضو هیئت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب، در نمازخانه این دانشگاه برگزار شد.
دکتر جاودان در ابتدا با اشاره به دهه امامت و ولایت، از برگزاری جلسات پیاپی و ارزشمند غدیرشناسی در دانشگاه ادیان و مذاهب ابراز خرسندی کرد.
وی با طرح این پرسش که چرا احمد بن حنبل با وجود جایگاهش در جریان «مِحنه» (تفتیش عقاید دوره اول عباسی) و تحمل زندان و شکنجه به دلیل دفاع از اعتقاداتش، به نماد مقاومت تبدیل شد، گفت: «احمد بن حنبل پس از آن ماجرا، جایگاه اجتماعی و نفوذ کلام بالایی یافت. او از شاگردان شافعی بود که خود ارادت ویژه‌ای به حضرت امیر(ع) داشت، تا جایی که متهم به “رافضی بودن” شد. و طبعا این ویژگی استاد بر شاگردش احمدبن حنبل مؤثر بوده است.
این استاد دانشگاه با معرفی کتاب «مسند احمد بن حنبل» به عنوان یکی از مهمترین جوامع حدیثی جهان اسلام و اشاره به ساختار آن افزود: «مسند بر اساس راوی صحابی نخست تنظیم شده، نه بر اساس موضوع. البته احمدبن حنبل راویان نخست را برمبنای جایگاه و فضل از منظر خود مرتب کرده و در این کتاب، پس از خلفای اربعه و عشره مبشره، اهل بیت(ع) را آورده است. جالب آنکه شمار روایات فضائل امیرالمؤمنین(ع) را بسیار بیش‌تر از فضائل سه‌خلیفه دیگر نقل کرده است.»
دکتر محمد جاودان با اشاره به نقل‌قولی از احمد بن حنبل درباره حضرت علی(ع) گفت: «او در جایی خطبه امام حسن مجتبی(ع) را پس از شهادت امیرالمؤمنین(ع) نقل می‌کند که در آن آمده است: “مفارقت کرد از شما کسی که در علم هیچ‌کس از اولین و آخرین به پای او نمی‌رسد.” این شهادتی مهم بر اعلمیت و افضلیت امیرالمؤمنین(ع) ازسوی احمد است.»
وی با بیان روایت دیگری از احمد بن حنبل که در منابع اهل سنت نقل شده، اظهار داشت: «زمانی که گروهی از شیعیان کرخ نزد او آمده و راجع به خلفا و به‌ویژه حضرت امیر سخن گفتند احمد بن حنبل گفت: “خلافت به علی زینت یافت، نه علی به خلافت.” این جمله یادآور کلام صعصعة به صوحان صحابی خاص حضرت امیر خطاب به آن حضرت در وقت به‌خلافت‌رسیدن حضرتشان بود.
سخنران مهم‌ترین نقش احمد بن حنبل را در سه محور برشمرد: نخست، شکستن فضای سانسور و بایکوت حدیث غدیر که پس از پیامبر(ص) به‌ویژه در عصر اموی و توسط آنان و عثمانیه ایجاد شده بود؛ دوم، ارتقای جایگاه اجتماعی امیرالمؤمنین(ع) با نقل فضائل پرشمار آن‌حضرت دریک فرآیند تدریجی؛ سوم، تثبیت ایشان به عنوان خلیفه چهارم به گونه‌ای که پذیرش آن به عنوان شرط اهل‌سنت‌بودن توسط او مطرح و شناخته شد.
وی با تأکید بر اینکه احمد بن حنبل در ۱۲ روایت در کتاب مسند خود، حدیث غدیر را نقل کرده است، افزود: «این کار در دوره‌ای انجام شد که اساساً کسی جرأت نقل حدیث غدیر را نداشت. پیش از احمد و در منابع سده اول و دوم جز در سه‌چهار منبع اثری از نقل این روایت نمی‌بینیم تا چه رسد به اشاعه آن. احمد بن حنبل آمد و این کتمان و سانسور را شکست.»
رئیس دانشکده مطالعات اسلامی ادامه داد: «احمد بن حنبل، پیشوای بزرگ اهل سنت و بنیان‌گذار مذهب حنبلی، با وجود گرایش‌های خاص فکری و کلامی‌اش، در تاریخ حدیث اسلامی نقشی کم‌نظیر و بی‌بدیل دارد. او در روزگاری که نقل حدیث غدیر با فشارها و بایکوت‌های گسترده‌ای روبه‌رو بود، با شجاعت و امانت‌داری علمی، این حدیث را دست‌کم دوازده بار با اسناد گوناگون در مسند خویش گرد آورد. این اقدام او در حقیقت، شکستن حصاری بود که بر گرد این روایت نبوی کشیده شده بود.»
وی گفت: «حدیث غدیر که به تصریح پیامبر اکرم(ص)، علی بن ابی‌طالب(ع) را همانند خودش “مولا” معرفی می‌کند، به دلایل سیاسی و مذهبی در دوره‌هایی از تاریخ اسلام با کتمان و تحریف روبه‌رو شد. احمد بن حنبل با نقل مکرر این حدیث در معتبرترین مجموعه حدیثی اهل سنت، راه را برای بازشناسی فضائل امیرالمؤمنین(ع) در گستره جهان اسلام هموار ساخت و نشان داد که راستی و حقیقت‌گویی، حتی در برابر جریان‌های غالب روزگار، ممکن و ضروری است.»
دکتر جاودان بیان کرد: «احمد بن حنبل نه‌تنها به عنوان فقیهی مستقل، بلکه به عنوان محدثی آگاه و متعهد، در ترویج معارف اهل بیت(ع) و به‌ویژه تثبیت جایگاه علمی و معنوی امام علی(ع) در حافظه جمعی مسلمانان سهیم بوده است. این تلاش او، بی‌تردید یکی از عوامل ماندگاری حدیث غدیر در منابع معتبر روایی اهل سنت به شمار می‌رود.»
عضو هیئت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب در تشریح یک مورد از این روایات گفت: «او نقل می‌کند که در رحبه مسجد کوفه، امیرالمؤمنین(ع) از مردم حاضر خواست شهادت دهند که در غدیر خم از پیامبر(ص) شنیده‌اند که فرمود: “مَنْ کُنْتُ مَوْلاهُ فَعَلِیٌّ مَوْلاهُ”. دوازده نفر از صحابه اهل بدر به این مطلب شهادت دادند. در نقلی دیگر سی‌نفر از اصحاب شهادت دادند. همچنین در نقلی دیگر، گروهی از انصار باز در رحبه مسجد کوفه نزد او آمده و او را مولا خطاب کردند که ابو ایوب انصاری صحابی برجسته رسول خدا در میان آنان بود. .»
دکتر محمد جاودان در پایان با اشاره به اینکه نباید احمد بن حنبل را با جریان‌های تندروی پس از خود یکی دانست، خاطرنشان کرد: «خود او چندان تندرو نبود، اما پیروان بعدی‌اش فکرو اندبیشه او را به یک ایدئولوژی افراطی تبدیل به کردند که در طول تاریخ با تشیع مسئله داشته است. ما از خداوند می‌خواهیم که ما را از پیروان راستین امیرالمؤمنین(ع) و اهل بیت(علیهم السلام) قرار دهد و توفیق اشاعه فضائل اهل بیت را به ما عنایت فرماید.»