به گزارش روابط عمومی دانشگاه؛ حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر حمیدرضا شریعتمداری عضو هیئت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب در گفت‌وگو با ایکنا، در پاسخ به پرسشی مبنی بر اینکه چرا در جامعه امروز نیازمند تأسی و پیروی از الگوهای قرآنی هستیم، بیان کرد: ما متدین و پایبند به دین هستیم و دین مجموعه‌ای از تعالیم و آموزه‌هاست که در کنار آن، الگوها نیز ارائه شده‌اند. دین از یک‌سو تعالیمی را مطرح کرده و از سوی دیگر نمونه‌هایی را ارائه داده که تطبیق کامل آن تعالیم هستند.

وی ادامه داد: پیامبر(ص) فرمودند در حدیث ثقلین فرمودند که دو چیز گران‌بها را نزد شما به امانت می‌گذارم؛ یکی قرآن و دیگری عترت؛ نقش مهم عترت در کنار قرآن، تحقق بخشیدن به قرآن است. وقتی تعالیم اسلامی مطرح می‌شود، این پرسش پیش می‌آید که آیا این تعالیم قابل پیاده‌سازی است و آیا جامعه یا افرادی نمونه بوده‌اند که این تعالیم را کاملاً پیاده کرده باشند چون انسان‌ها برای عمل به یک چیز، بیشتر به نمونه‌های عینی توجه می‌کنند یعنی می‌خواهند بدانند آیا انسانی مانند ما با همه نیازها، علایق، گرایش‌ها، مشکلات و کمبودها بوده که همه آن تعالیم را عمل کرده و به همه اهداف درست زندگی رسیده باشد.

عضو هیئت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب افزود: در هر دین و همچنین در تعالیم و متون و منابع نیز چهره‌هایی به‌عنوان قدیس مطرح هستند. در اسلام و مکتب اهل‌ بیت(علیهم السلام) نیز همین‌گونه است و تعالیم دینی و کسانی که این تعالیم را به‌طور کامل در خود پیاده کرده‌اند وجود دارند که انسانی مانند ما با همه نیازها و گرایش‌ها و مشکلات بوده‌اند اما به اوج انسانیت و فضیلت رسیده‌اند، طبیعی است که الگو می‌شوند. نه اینکه خودشان فی‌حدّ نفسه اصالت داشته باشند، بلکه الگو هستند چون تحقق عینی آن ارزش‌ها و آرمان‌ها هستند.

وی افزود: همان‌گونه که قرآن می‌فرماید پیامبر اکرم(ص) اسوه و الگوست، حضرت زهرا(س) نیز نه تنها برای بانوان بلکه برای همه مؤمنان اسوه و الگو هستند. قرآن برای انسان‌های خوب و انسان‌های بد مثال می‌زند و چند نفر را نمونه می‌آورد تا همه مؤمنان الگو بگیرند. برای الگوی خوب، آسیه همسر فرعون را مطرح می‌کند و نمی‌گوییم فقط برای بانوان است. همچنین همسر حضرت نوح(ع) از سوی دیگر مدل امور ناشایست و الگوی منفی است.
حضرت زهرا(س)؛ الگویی برای پایبندی به حقیقت و عفاف

دکتر شریعتمداری اظهار کرد: حضرت زهرا(س) باید الگوی ما باشند، اگرچه ایشان در زمان خاصی زندگی می‌کردند و شرایط ویژه‌ای داشتند و ما نیز در زمان و شرایط متفاوتی زندگی می‌کنیم اما یک سلسله امور و ارزش‌ها وجود دارند که فرازمانی و فرامکانی هستند. ما نمی‌خواهیم بگوییم دقیقاً همان حرکتی را انجام دهیم که حضرت زهرا(س) و امیرالمؤمنین(ع) انجام دادند بلکه کلیت این است که انسان باید پایبند به حق و حقیقت باشد. این کلیتی است که انسان باید به آن پایبند باشد.

وی تصریح کرد: همچنین انسان (چه زن و چه مرد) باید عفاف داشته باشد و این موضوع فقط مختص بانوان نیست. خویشتن‌داری نیز باید وجود داشته باشد؛ انسان در برابر تمایلات و شهوات باید مهار و کنترل داشته باشد. این امور زمان‌بردار و مکان‌بردار نیستند، در آن زمان بوده‌اند و در این زمان نیز هستند. در چنین اموری حضرت زهرا(س) را الگو قرار می‌دهیم.

دکتر شریعتمداری گفت: البته ائمه(علیهم السلام) برای ما به‌عنوان امامان منصوص و منسوب الهی حجیت ویژه‌ای دارد، اما فضیلت حضرت زهرا(س) نیز محرز است. اگر کسی در باب فضیلت حضرت زهرا(س) دچار تردید شود و گمان کند این سخنان را برای مثال شیعیان ساخته‌اند، باید به کتاب‌هایی مراجعه کند که بزرگان اهل سنت در منقبت حضرت زهرا(س) نوشته‌اند؛ از جمله حاکم نیشابوری در کتاب «فضائل فاطمه زهرا(س)» در خصوص روایات متعددی است که حاکم نیشابوری از عایشه نقل می‌کند که در تاریخ گفته‌اند.

وی در پاسخ به پرسشی مبنی بر اینکه در ترویج سبک زندگی حضرت زهرا(س) کدام ابعاد مورد غفلت واقع شده است و باید به آن پرداخت، بیان کرد: در محافل، منابع و مجالس، نام حضرت زهرا(س) با احترام و تجلیل فراوانی یاد می‌شود اما تأکیدها عمدتاً بر ابعاد خاصی مانند بعد سیاسی زندگی حضرت زهرا(س) یعنی اقدام ایشان در دفاع از ولایت یا بعد احساسی و عاطفی که در آنچه به آن حضرت برمی‌گردد، متمرکز است و مورد استقبال شیعیان و علاقه‌مندان قرار می‌گیرد و آنان را به شدت جریحه‌دار می‌کند.

عضو هیئت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب گفت: حضرت زهرا(س) دارای ابعاد علمی و فقهی است. در میان اهل‌ سنت بیشتر از شیعه به روایات حضرت فاطمه زهرا(س) درباره مسائل فقهی استناد شده است، اما ابعاد علمی و فقهی ایشان کمتر مورد توجه قرار گرفته است. علاوه‌بر این، سیره حضرت زهرا(س) نسبت به همسر، فرزندان، همسایگان، آقایان و نسبت به آحاد اجتماعی نیز کمتر پرداخته شده است یا گاهی برش‌هایی از آن با اغراض خاصی مطرح می‌شود و آن نگاه جامعی که باید نسبت به سیره حضرت زهرا(س) داشته باشیم، در جامعه وجود ندارد.

وی افزود: تک‌بعدی نگریستن مخصوص حضرت زهرا(س) نیست؛ در مورد تک‌تک پیشوایان دین، بزرگان و اولیای دین و امامان معصوم نیز این نگاه نامتوازن وجود دارد. برخی ابعاد پررنگ و برخی کمرنگ یا نادیده گرفته می‌شود. در حالی‌که اگر می‌خواهیم بزرگی را بشناسیم به‌خصوص بزرگی که قرار است الگوی ما باشد و گفتار و رفتارش برای ما تعیین‌کننده باشد، باید نگاه جامعی به او داشته باشیم.

عضو هیئت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب در پاسخ به پرسشی مبنی بر مهم‌ترین درس عملی زندگی حضرت زهرا(س) برای جامعه امروز چیست، گفت: درس‌های مختلفی می‌توان از حضرت زهرا(س) گرفت. یک درس این است که جایی که پای حق، حقیقت و حقانیت در میان است، انسان از عناوین، القاب و امور اعتباری بگذرد و پای حق بایستد و در عین حال حریم‌ها حفظ و حدود رعایت شود؛ چه حریم انسجام اسلامی و چه حدود مربوط به آنچه که بانوان باید رعایت کنند.

دکتر شریعتمداری بیان کرد: ما با دو دیدگاه افراطی روبه‌رو هستیم که سیره حضرت زهرا(س) نادرستی هر دو سوی افراط و تفریط را نشان می‌دهد. از یک‌سو، حضرت زهرا(س) با آن مقام و جلالت والا، به‌گونه‌ای نیست که از حضور در صحنه اجتماع و سیاست پرهیز کند؛ چنان‌که خطبه می‌خواند و نه‌تنها در جمع بانوان بلکه مردان نیز پای سخنان ایشان حاضر می‌شدند، اما از سوی دیگر، حریم نیز به‌دقت رعایت می‌شود؛ هنگامی که برای ایراد خطبه به‌سوی مسجد می‌روند، بانوانی گرد ایشان را می‌گیرند تا آن حجاب و محجوبیت حفظ شود.

وی افزود: همچنین، اگرچه حضرت زهرا(س) نسبت به امیرالمؤمنین(ع) انقیاد و همراهی کامل داشتند، اما این‌گونه نیست که هر قدمی که برمی‌داشتند یا برای هر ذره‌ای از حق‌خواهی، حتماً از امیرالمؤمنین(ع) اجازه گرفته باشند. به‌طور نمونه برای خواندن خطبه در مسجد، یا رفتن به خانه انصار و مهاجرین و دفاع از حق امیرالمؤمنین(ع)، لزوماً برای همه این کارها اجازه نگرفته‌اند. این تصوری که زن برای هر کاری باید حتماً از مرد اجازه بگیرد، تصور درستی نیست.در عین حال، حریم زندگی زناشویی و جایگاهی که مرد باید داشته باشد و حدودی که شریعت برای زن نسبت به مرد مشخص کرده، رعایت می‌شود.

عضو هیئت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب بیان کرد: سیره حضرت زهرا(س) نشان‌دهنده اعتدال اسلامی در مناسبات بین زن و شوهر است؛ در اینکه انسان چه میزان باید در فعالیت سیاسی و اجتماعی حضور داشته باشد و نسبت مؤمنان با سیاست و جامعه چگونه باشد، اعتدالی باید وجود داشته باشد که ما آن را در سیره حضرت زهرا(س) می‌بینیم.

وی اضافه کرد: همچنین، اهتمام شدید به فرزندان و تربیت آنان در ابعاد مختلف، در کنار فعالیت‌های اجتماعی همچون پشتیبانی از پیامبر اکرم(ص) و مجروحان و آسیب‌دیدگان در جنگ‌ها، از جلوه‌های همین تعادل است. این تعادل‌هاست که باید برای ما درس‌آموز باشد.

عضو هیئت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب در پاسخ به این پرسش که محافل عزاداری ایام فاطمیه چگونه می‌تواند انسجام اجتماعی بین اهل سنت و شیعه را حفظ کند، اظهار کرد: هجوم به منزل حضرت زهرا(س) براساس روایات اهل شیعه یا تهدید به سوزاندن خانه حضرت زهرا(س) براساس روایات اهل سنت یک واقعیت تاریخی است و دفاع و پاسداری حضرت در آن هنگام از حریم منزل و ولایت دلالت‌های خاص خود را دارد. دلالت این موضوع از یک طرف، امیرالمؤمنین(ع) داخل خانه است که مورد تأیید تنها یادگار و فرزند پیامبر و بسیار محبوب نزد ایشان بوده است. از سوی دیگر، حقانیت و مظلومیت امیرالمؤمنین(ع) را نشان می‌دهد و اینکه در طرف مقابل، حدود رعایت و حریم‌ها دیده نمی‌شود و آن موضع و عملکرد، نادرست است. این واقعیت را نمی‌توان انکار کرد.

وی افزود: حضرت زهرا(س) حقانیت و مظلومیت امیرالمؤمنین(ع) را نشان می‌دهد و از طرف دیگر مجموعه‌ای از اشکالات، کاستی‌ها و ناشایستی‌ها را در طرف مقابل آشکار می‌کند، اما بحث این است که در سیره ائمه(ع) از جمله در سیره امیرالمؤمنین(ع) این‌گونه مسائل تا چه اندازه بزرگ شمرده می‌شد و به آن‌ها بها داده می‌شد؟ نشر این‌گونه مسائل چیزهایی بود که در حد سر و اسرار اهل‌ بیت(علیهم السلام) بود و در محافل خاص شیعیان مطرح می‌شد، اما حدودی رعایت می‌شد و احتیاط‌هایی صورت می‌دادند اما اکنون این‌ مسائل غلیظ‌تر و پررنگ‌تر مطرح می‌شود.

عضو هیئت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب بیان کرد: عده‌ای بر این باور هستند این کارها برای اثبات حقانیت شیعه و مرزبندی‌های شیعه با دیگران، انجام می‌شود اما پا را از این فراتر می‌گذاریم و ادبیاتی را دنبال می‌کنیم که خروجی‌اش نفرت، دشمنی و بغض میان مسلمانان می‌شود یعنی موضوعی مورد توجه قرار می‌گیرد که از یک طرف احساسات شیعه را به شدت تحریک می‌کند و از طرف دیگر احساسات مخالفان را. در روزگار خودمان به ندرت کسانی باشند که بگویند عموم مسلمانان نسبت به اهل‌ بیت(علیهم السلام) بغضی دارند و با وجود اختلافات مذهبی اما همه مسلمانان اعم از شیعه و اهل سنت نسبت به هیچ‌کدام از اهل بیت(ع) بغض و دشمنی ندارند و آنچه امروزه به نادرستی دامن زده می‌شود، خروجی جز اختلاف بین مسلمانان ندارد.

وی ادامه داد: عده‌ای بر این باور هستند کسانی با انگیزه‌های خاص این کارها را دنبال می‌کنند برای اینکه تفرقه‌ای میان مسلمانان ایجاد کنند، در مناطقی که اهل سنت هستند یا اکثریت دارند، این‌گونه آیین‌ها و مجالس را برگزار می‌کنند و گواه این مطلب پررنگ‌ شدن مجالس عزاداری در ایام فاطمیه است. اگرچه باید نگاه عاطفی و احساسی شیعیان نسبت به ایام فاطمیه همراه با نگاه انقلابی یا سیاسی حفظ شود و نباید فضای احساساتی محافل عزاداری کمرنگ باشد، اما این مراسم باید مدیریت شود و برخی از موضوعات، حرف‌های مگوی و اسرار خاصی بوده که در مجالس و محافل خاص مطرح می‌شده و نباید به آن اشاره کرد. در حالی‌که در برخی مجالس عزاداری فاش‌گویی و اغراق می‌کنیم، دامنه‌اش را گسترش می‌دهیم و هر سال حرف‌های تازه‌ای مطرح می‌شود که تا به حال به گوش کسانی که حتی اهل این مجالس و مباحث هستند نیز نرسیده است.

دکتر شریعتمداری تصریح کرد: امروزه بیش از هر چیزی نیازمند انسجام اسلامی هستیم. دشمنانی هستند که در کمین اصل اسلام، اصل قرآن و کیان مسلمان‌ها و سرزمین‌های اسلامی هستند و شیعه و سنی برای آنان تفاوتی ندارد، امروزه نباید کاری کنیم و رفتاری داشته باشیم که به انسجام مسلمانان آسیب وارد شود. بنابراین، این واقعیت تاریخی است که باید در محافل خاص و خصوصی شیعیان جایگاه خاص خود را داشته باشد، اما رعایت حدود و حریم‌هایی، از جمله رعایت انسجام جامعه اسلامی ضروری است. حضرت زهرا(س) حدود لازم را رعایت کرده است؛ حتی ایشان در خطبه فدکیه تصریح می‌کند که امامت اهل‌ بیت(علیهم السلام)، برای این است که جامعه از تفرقه و جدایی مصون بماند.