حجت‌الاسلام والمسلمین نواب با تأکید بر ضرورت گفت‌وگوی علمی میان مذاهب اسلامی اظهار داشت: حل مسائل مشترک جهان اسلام نیازمند بهره‌گیری از ظرفیت‌های فقهی مذاهب و استفاده از راهکارهای درون‌دینی است.

به گزارش روابط عمومی دانشگاه به نقل از خبرگزاری حوزه؛ حجت‌الاسلام والمسلمین سیدابوالحسن نواب، مؤسس دانشگاه ادیان و مذاهب، در نشست علمی «گفت‌وگو و تقریب مذاهب اسلامی؛ دستاوردها و چالش‌ها» که در تالار شیخ طوسی بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی و به صورت مجازی و حضوری برگزار شد، اظهار داشت: تقریب و وحدت اسلامی صرفاً یک مسئله شیعی نیست، بلکه مسئله‌ای مشترک میان همه مسلمانان و نیازمند راه‌حل‌های درون‌دینی است.

وی با اشاره به سابقه تاریخی تلاش‌های علمای شیعه و اهل سنت برای تقریب مذاهب افزود: مرحوم آیت‌الله بروجردی از شخصیت‌هایی بود که در دوره خود موضوع تقریب را به‌صورت جدی دنبال کرد و در همین راستا ارتباط علمی با علمای اهل سنت و به‌ویژه شیخ محمود شلتوت، رئیس وقت الازهر، شکل گرفت.

حجت‌الاسلام والمسلمین نواب ادامه داد: یکی از نتایج مهم این تعامل، فتوای شیخ شلتوت درباره جواز پیروی از مذهب جعفری در کنار مذاهب فقهی اهل سنت بود؛ این فتوا زمینه‌ای ایجاد کرد تا مسلمانان اهل سنت بتوانند در برخی مسائل از ظرفیت فقه شیعه استفاده کنند و این موضوع در برخی قوانین احوال شخصیه مصر نیز انعکاس یافت.

وی تصریح کرد: تجربه آیت‌الله بروجردی نشان داد که برای حل مسائل مشترک جهان اسلام، نباید صرفاً به تقلید از یکدیگر پرداخت، بلکه باید ظرفیت‌های فقهی و علمی مذاهب اسلامی را برای یافتن راه‌حل مسائل جدید به کار گرفت.

مؤسس دانشگاه ادیان و مذاهب با اشاره به بحث مقاصد شریعت در فقه اهل سنت گفت: یکی از عرصه‌هایی که می‌تواند زمینه گفت‌وگوی علمی میان مذاهب اسلامی را فراهم کند، بحث مقاصد شریعت است؛ این مسئله در آثار برخی اندیشمندان اهل سنت از جمله امام جوینی و غزالی مطرح شد و بعدها در آثار شاطبی به‌صورت منسجم‌تر تدوین شد.

وی افزود: ابن‌عاشور در دوره معاصر بحث مقاصد شریعت را توسعه داد و تأکید کرد که مقاصد شریعت را نمی‌توان صرفاً در چند عنوان محدود خلاصه کرد، بلکه هر امر مهمی که با مصلحت امت اسلامی و جلوگیری از مفاسد جدی ارتباط داشته باشد، می‌تواند در چارچوب مقاصد شریعت مورد بررسی قرار گیرد.

حجت‌الاسلام والمسلمین نواب با اشاره به مسئله عدالت در اندیشه فقهی اظهار داشت: عدالت باید یکی از اهداف مهم فقه باشد. نمی‌توان پذیرفت که فقه از هدایت انسان به سوی عدالت و کمال انسانی فاصله بگیرد؛ احکام و عبادات نیز باید در مسیر تقویت ایمان، عمل صالح و حرکت انسان به سوی کمال قرار داشته باشند.

وی ادامه داد: در نگاه دینی، ایمان و عمل صالح در کنار یکدیگر قرار دارند و عمل به احکام باید جهت مشخصی داشته باشد؛ هدف نهایی این حرکت، تقویت ایمان و رسیدن انسان به کمال است و عدالت نیز از عناصر مهم این منظومه به شمار می‌رود.

مؤسس دانشگاه ادیان و مذاهب با اشاره به دیدگاه برخی فقهای معاصر درباره عدالت گفت: در اندیشه برخی بزرگان فقه شیعه نیز عدالت به‌عنوان یکی از اهداف مهم شریعت مورد توجه قرار گرفته است و این نگاه می‌تواند زمینه گفت‌وگوی بیشتری میان اندیشه‌های فقهی شیعه و اهل سنت ایجاد کند.

وی افزود: اگر مقاصد شریعت را تنها در چند عنوان محدود منحصر کنیم، در مواجهه با مسائل جدید با مشکل مواجه خواهیم شد؛ در حالی که گسترش این نگاه می‌تواند ظرفیت فقه اسلامی را برای پاسخ‌گویی به مسائل جدید افزایش دهد.

حجت‌الاسلام والمسلمین نواب با اشاره به مسائل جدید پیش‌روی جوامع اسلامی اظهار داشت: جهان امروز با مسائل متعددی مواجه است که در متون فقهی گذشته سابقه نداشته‌اند و نمی‌توان برای همه آنها صرفاً به صورت‌های گذشته پاسخ داد؛ بنابراین، فقه باید بتواند با استفاده از ظرفیت عقل، مقاصد شریعت و اصول اجتهادی، پاسخ مناسب برای مسائل نوپدید ارائه کند.

وی ادامه داد: بخش قابل توجهی از مسائل زندگی انسان معاصر، از روابط اجتماعی و اقتصادی گرفته تا مسائل فضای مجازی و تحولات علمی و فناوری، نیازمند پاسخ‌های فقهی جدید است و اجتهاد باید توانایی مواجهه با این تحولات را داشته باشد.

مؤسس دانشگاه ادیان و مذاهب با اشاره به دیدگاه شهید سیدمحمدباقر صدر درباره منطقه فراغ گفت: یکی از مباحث مهم در اندیشه شهید صدر، توجه به منطقه فراغ و مسائل غیرعبادی است؛ مسائلی که با تحولات زندگی اجتماعی توسعه پیدا می‌کنند و نیازمند سازوکار مناسب برای پاسخ‌گویی فقهی هستند.

وی افزود: فقه شیعه برای حضور مؤثر در زندگی اجتماعی و پاسخ‌گویی به نیازهای جدید، باید از ظرفیت عقل و اصول اجتهادی استفاده کند و در برابر مسائل نوپدید، پاسخ‌های روشن و مستند ارائه دهد.

حجت‌الاسلام والمسلمین نواب همچنین بر ظرفیت فقه مذاهب اسلامی برای حل برخی مسائل مشترک تأکید کرد و گفت: در مواردی که یک مذهب برای مسئله‌ای راه‌حل مشخصی دارد، می‌توان با حفظ مبانی اعتقادی و فقهی، از ظرفیت علمی سایر مذاهب برای حل مسائل مسلمانان استفاده کرد.

وی تصریح کرد: تقریب به معنای کنار گذاشتن اعتقادات و مبانی مذهبی نیست؛ بلکه می‌توان ضمن حفظ اصول اعتقادی هر مذهب، زمینه همزیستی مسالمت‌آمیز، گفت‌وگوی علمی و همکاری میان پیروان مذاهب اسلامی را فراهم کرد.

مؤسس دانشگاه ادیان و مذاهب با اشاره به ضرورت گسترش گفت‌وگو میان ادیان نیز اظهار داشت: امروز مسئله تعامل تنها به مذاهب اسلامی محدود نمی‌شود، بلکه ارتباط مسلمانان با پیروان سایر ادیان و مکاتب دینی نیز به یکی از مسائل مهم جهان معاصر تبدیل شده است.

وی افزود: بخش قابل توجهی از جمعیت جهان پیرو ادیانی مانند بودیسم و شینتو هستند و مسلمانان برای حضور مؤثر در عرصه جهانی باید بتوانند با پیروان این ادیان نیز گفت‌وگو و تعامل داشته باشند.

حجت‌الاسلام والمسلمین نواب با اشاره به دیدگاه علامه طباطبایی درباره ادیان اظهار داشت: در نگاه علامه طباطبایی، گفت‌وگو با پیروان ادیان دیگر می‌تواند بر مبنای مشترکات و اصول توحیدی شکل بگیرد و شناخت متون و آموزه‌های ادیان، زمینه فهم متقابل را فراهم می‌کند.

وی ادامه داد: در دنیای امروز، گفت‌وگوی دینی باید از مرزهای سنتی فراتر رود و علاوه بر روابط میان مذاهب اسلامی، تعامل با پیروان ادیان و مکاتب مختلف را نیز دربرگیرد.

مؤسس دانشگاه ادیان و مذاهب تأکید کرد: حفظ اعتقادات مذهبی و همزیستی مسالمت‌آمیز با پیروان سایر ادیان، دو امر متعارض نیستند؛ مسلمانان می‌توانند ضمن پایبندی به اصول اعتقادی خود، با دیگران زندگی مسالمت‌آمیز داشته باشند و در عرصه‌های علمی و اجتماعی همکاری کنند.

وی با اشاره به سیره ائمه اطهار(ع) و علمای بزرگ شیعه افزود: در سیره ائمه(ع) و علمای برجسته شیعه، گفت‌وگوی علمی و تعامل با پیروان مذاهب و ادیان دیگر سابقه داشته است و اختلاف اعتقادی به معنای نفی ارتباط و همکاری اجتماعی نیست.

حجت‌الاسلام والمسلمین نواب خاطرنشان کرد: تقریب مذاهب اسلامی به معنای حذف اختلافات نیست؛ بلکه به معنای مدیریت اختلافات، شناخت مشترکات و ایجاد زمینه همکاری در مسائل مورد توافق است؛ مسلمانان می‌توانند ضمن حفظ مبانی خود، برای حل مسائل مشترک جهان اسلام در کنار یکدیگر قرار گیرند.

وی گفت: تجربه تاریخی علمای شیعه و اهل سنت نشان می‌دهد که هرگاه گفت‌وگو و تعامل علمی شکل گرفته، ظرفیت‌های جدیدی برای حل مسائل جهان اسلام ایجاد شده است و امروز نیز باید این مسیر با رویکرد علمی و اجتهادی ادامه پیدا کند.

مؤسس دانشگاه ادیان و مذاهب در پایان تأکید کرد: راهکار تقریب، گفت‌وگوی علمی، شناخت ظرفیت‌های فقهی مذاهب، توجه به مقاصد شریعت و استفاده از ظرفیت عقل و اجتهاد برای پاسخ‌گویی به مسائل جدید است؛ مسیری که می‌تواند در کنار حفظ هویت مذهبی، زمینه همکاری و همزیستی بیشتر مسلمانان و پیروان ادیان را فراهم کند.

در ادامه احد فرامرز قراملکی، رئیس بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، با اشاره به فعالیت‌های حجت‌الاسلام والمسلمین نواب در عرصه بین‌المللی اظهار داشت: فعالیت در مسیر جهانی‌شدن معارف اسلامی، نیازمند حضور مستمر در عرصه‌های مختلف، گفت‌وگو با اندیشمندان و انجام فعالیت‌های پژوهشی است.

وی افزود: حجت‌الاسلام والمسلمین نواب سال‌ها در حوزه مدیریت و فعالیت‌های بین‌المللی مرتبط با معرفی معارف اسلامی فعالیت داشته است و بخش قابل توجهی از این اقدامات بدون طرح نام وی انجام شده است.

رئیس بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی با اشاره به ضرورت ثبت تجربیات فعالیت‌های بین‌المللی در حوزه معارف اسلامی گفت: بخشی از تجربیات این عرصه تاکنون بیان نشده و گفت‌وگو درباره این تجربه‌ها می‌تواند به ثبت و انتقال آنها کمک کند.

قراملکی در ادامه به فعالیت‌های بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی در زمینه گفت‌وگوی علمی میان ادیان و مذاهب اشاره کرد و گفت: این بنیاد در حوزه گفت‌وگوهای علمی فعالیت‌هایی انجام داده و بخشی از این پژوهش‌ها به بررسی گفت‌وگوهای امام رضا(ع) با پیروان ادیان و مذاهب مختلف اختصاص یافته است.

وی ادامه داد: در این مطالعات، گفت‌وگوهای امام رضا(ع) با پیروان و رهبران ادیان مختلف بررسی و نتایج آن در قالب آثار پژوهشی منتشر شده است.

رئیس بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی با اشاره به ماهیت گفت‌وگومحور نشست اظهار داشت: با توجه به اینکه ادامه این نشست بر مبنای گفت‌وگو خواهد بود، سخنان خود را کوتاه می‌کنم تا حاضران در بحث مشارکت کنند.