به گزارش روابط عمومی دانشگاه، آیین رونمایی از مجموعه مقالات همایش غدیر و پوستر همایش بین‌المللی «غدیر در میراث عارفان مسلمان» با همکاری دانشگاه ادیان و مذاهب، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی و سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی برگزار شد.

در مراسم آیین رونمایی از مجموعه مقالات همایش غدیر، دکتر محمد غفوری‌نژاد، رئیس واحد مشهد و دبیر علمی سلسله همایش‌های بین‌المللی غدیر، به تشریح جزئیات این رویداد علمی پرداخت.

دکتر غفوری‌نژاد سخنان خود را با اشاره به تاریخچه شکل‌گیری همایش‌های غدیر آغاز کرد. وی ضمن قدردانی از نمایندگی عتبه حسینیه(ع) در قم که ایده اولیه همایش غدیر را در سال ۱۴۰۲ مطرح کرده بودند تجلیل نموده و تأکید کرد: این همایش با پیام آیت‌الله العظمی سبحانی برگزار و بازتاب گسترده‌ای در محافل علمی داشت.

ایشان با اشاره به یکی از چالش‌های اولیه این اقدام گفت: «وقتی موضوع غدیر برای برگزاری همایش مطرح شد، برخی سیگنال می‌دادند که “غدیر زیاد کار شده و حرف جدیدی برای گفتن ندارد.” اما وقتی جلسات کمیته علمی جلو رفت، دیدیم این سخن دقیق نیست. مثلاً در میان مذاهب کلامی اسلام مانند معتزله، اشاعره، ماتریدیه، سلفیه و اهل حدیث، هیچ پژوهش منسجمی درباره دیدگاه این مذاهب نسبت به واقعه غدیر وجود نداشت.»

وی افزود: در همایش پیشین، این خلأ تا حدی پر شد و حتی درباره فرقه‌های شیعی مانند نصیریه، اسماعیلیه و زیدیه نیز مقالاتی تدوین گردید. اما یکی از موضوعاتی که به صورت ویژه در همایش جدید دنبال خواهد شد، «غدیر نزد متصوفه» است.

تصوف اهل سنت؛ متحد استراتژیک پیروان اهل بیت(ع)

دکتر غفوری‌نژاد ضمن مطرح کردن «نظریه وحدت عرفانی» تشریح کرد: ممکن است برخی به این دیدگاه ایراد بگیرند، من معتقدم مهمترین متحد استراتژیک و راهبردی پیروان مکتب اهل بیت(علیهم السلام) در جهان اسلام، متصوفه اهل سنت هستند. اگر این روابط و مناسبات را در افق ۵۰ ساله و ۱۰۰ ساله در نظر بگیریم، آن طیفی از اهل سنت که می‌توانیم با آن‌ها تعامل مثبت و مناسبات گسترده برقرار کنیم و حمایتشان را جلب نماییم، همین جریان عرفانی است.»

ایشان با استناد به تخمین‌های آماری گفت: «جمعیت این طیف فکری بین ۵۰۰ تا ۹۰۰ میلیون نفر تخمین زده می‌شود. هیچ طیف فکری به این گستردگی در جهان اسلام نداریم. تصوف و عرفان، یک جریان پرشمار و چندلایه است که در سراسر جهان اسلام پراکنده شده است.»

وی تأکید کرد: «متصوفه عموماً انسان‌های معتدل و معقولی هستند که محبت شدیدی نسبت به اهل بیت(علیهم السلام) دارند. قرابت‌های فراوانی میان این جریان و مکتب اهل بیت(علیهم السلام) وجود دارد. بله، انحرافاتی در برخی فرقه‌های صوفیه وجود دارد، اما همانطور که مرحوم علامه طباطبایی می‌فرمودند: “در همه نحله‌ها انحراف هست.” ما خودمان در تشیع نیز فرقه‌های انحرافی داریم، اما فرقه حقه اثناعشریه بحمدالله در اکثریت است. در نگاه کلان و در مقیاس نیم قرن و یک قرن، متصوفه می‌توانند مهمترین بازوی راهبردی ما باشند. به همین دلیل همایش بعدی را متمرکز بر “غدیر در میراث عارفان مسلمان” نامگذاری کرده‌ایم.»

 تشریح ۵ محور اصلی همایش بین‌المللی آینده

دکتر غفوری‌نژاد با اشاره به جلسات متعدد کمیته علمی، پنج محور اصلی همایش را به تفصیل تشریح کرد.

محور اول: غدیر در تفاسیر عرفانی

وی با اشاره به خلأ پژوهشی در این حوزه گفت: «آیه ولایت، آیه اکمال دین و آیه تبلیغ در تفاسیر عرفانی چگونه تحلیل شده است؟ حدیث غدیر در این تفاسیر چه جایگاهی دارد؟ تحقیقات در این زمینه یا صورت نگرفته یا به اندازه کافی نیست.»

محور دوم: غدیر در ادبیات عرفانی فارسی و عربی

دکتر غفوری‌نژاد از شکل‌گیری یک «تراث ادبی» به نام «غدیریه‌ها» از روز هجدهم ذی‌الحجه سال دهم هجرت خبر داد و گفت: «اولین غدیریه را حسان بن ثابت انصاری سرود. پس از آن، در طول قرون، شعرای نامدار – که بسیاری از آن‌ها مانند (خواجه عبدالله انصاری، خاقانی شیروانی، عطار نیشابوری، مولوی، سعدی شیرازی و حافظ شیرازی) گرایش‌های عرفانی و صوفیانه داشتند – اشعاری در وصف غدیر سروده‌اند.»

محور سوم: غدیر در منابع عرفان نظری

دکتر غفوری‌نژاد تأکید کرد: این محور شامل بررسی آیه اکمال دین، آیه تبلیغ و موضوع «ختم ولایت» در آثار عرفانی نظری (مانند آثار ابن عربی و پیروانش) می‌شود، اما پژوهش درخور توجهی در این زمینه صورت نگرفته است.

محور چهارم: غدیر از دیدگاه فرق معنویت‌گرای شیعه

وی گفت: در طول تاریخ تشیع، فرقه‌های معنویت‌گرایی مانند حروفیه، نقطویه، مشعشعیان و در دوره معاصر علویان ترکیه (ملغمه‌ای از بکتاشیه و نصیریه) و علویان سوریه شکل گرفته‌اند. دیدگاه این فرقه‌ها درباره غدیر، محور چهارم همایش را تشکیل می‌دهد.

محور پنجم: غدیر در طریقت‌های عرفانی

دکتر غفوری‌نژاد در پایان افزود: «تنها به طریقت‌های شیعی مانند ذهبیه، نوربخشیه و نعمت‌اللهیه محدود نمی‌شویم. در میان طریقت‌های عرفانی اهل سنت مانند کبرویه، قادریه، نقشبندیه، رفاعیه و در دوره متأخرتر بریلویه، موضوع غدیر مورد توجه قرار گرفته و آثار علمی و ادبی تولید شده است. البته متأسفانه به این حوزه نیز پرداخته نشده است.»

گفتنی است در این مراسم حجت الاسلام والمسلمین دکتر مصطفی جعفرطیاری، رئیس دانشگاه ادیان و مذاهب، دکتر حمیدرضا مطهری، رئیس پژوهشکده تاریخ و سیره اهل بیت(ع) پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، دکتر عبدالرضا بنی علی، مدیر گروه فرق مرکز گفت‌وگوی ادیان و فرهنگ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی و دکتر محمد غفوری‌نژاد، رئيس واحد مشهد و دانشیار دانشگاه ادیان و مذاهب به ارائه سخنرانی پرداخته و در پایان مراسم، از مجموعه ۶ جلدی مقالات همایش غدیر و همچنین پوستر همایش بین‌المللی «غدیر در میراث عارفان مسلمان» با حضور اساتید رونمایی شد.