انسانشناسي عرفاني در مأثورات امام صادق عليه السلام
به گزارش معاونت آموزشی و پژوهشی دانشکدهی ادیان و عرفان، روز پنجشنبه مورخ 21 خرداد 1405 در ساعت 12:30 در سالن شهید بهشتی دانشگاه ادیان و مذاهب جلسهی دفاع از رساله دکتری با حضور اساتید راهنما و مشاور و هیأت داوران و جمعی از دانشجویان برگزار شد.
عنوان این رساله” انسانشناسي عرفاني در مأثورات امام صادق عليه السلام” بود که با راهنمایی جناب آقای دکتر رضا الهیمنش و مشاورهی جناب آقای دکتر قادر حافظ با تلاشهای پژوهشی و علمی جناب آقای مهدی بهادری دانشجوی مقطع دکتری در رشتهی تصوف و عرفان اسلامی نگارش شد.
در ادامه چکیدهی این پایاننامه جهت آشنایی کلی علاقمندان به محتوای این پایاننامه ارائه میگردد.
چکیدهی پایاننامه:
اين رساله با هدف تبيين «انسانشناسي عرفاني» از منظر امام صادق (عليهالسلام) تدوين شده است. انسانشناسي عرفاني به عنوان شاخهاي از معرفت، با تکيه بر علم حضوري و دريافت شهودي، به بررسي حقيقت انسان، جايگاه او در نظام هستي، مراتب وجودي، قلبي و نفسي، و نيز مفهوم «انسان کامل» ميپردازد.در اين پژوهش، با استناد به روايات منقول از امام صادق (عليهالسلام)، به ويژه با تکيه بر کتاب «مسند الامام الصادق» اثر عزيزالله عطاردي، ابعاد گوناگون انسانشناسي عرفاني بررسي شده است. مهمترين يافتههاي اين تحقيق عبارتاند از: جايگاه انسان در هستي: انسان به عنوان «خليفه الله» و مظهر اسماء و صفات الهي، اشرف مخلوقات شناخته ميشود. خلقت انسان بر «صورت الهي» نشاندهنده قرب وجودي او به حضرت حق و ظرفيت بينهايت او براي تجلي کمالات الهي است. مراتب وجودي انسان: انسان داراي ساحتهاي گوناگون وجودي، قلبي و نفسي است که در مسير سير و سلوک عرفاني، با تربيت و تزکيه اين مراتب، ميتواند به مقام «انسان کامل» نائل آيد. اين مراتب شامل مراحل مختلفي از جمله تزکيه نفس، قلب، سر، خفي و اخفي است. نقش انسان کامل: انسان کامل به عنوان واسطه فيض الهي، مجراي رحمت و هدايت حق براي ساير مخلوقات است. وجود او براي استمرار نظام هستي و هدايت انسانها ضروري است، چنان که در روايات آمده: «لولا الحجة لساخت الأرض بأهلها.«رابطه انسان با خدا و خلق: انسان با بهرهمندي از عقل و فطرت، قابليت شناخت خداوند را دارد و از طريق عبادت و تسليم در برابر ولايت اهل بيت (عليهمالسلام) ميتواند به کمال حقيقي دست يابد. رحمت و محبت الهي: انسان کامل، مظهر رحمت واسعه الهي است و محبت به خدا و اولياي الهي، کليد سلوک عرفاني و وصول به مقام قرب محسوب ميشود. درباره ضرورت تحقيق نيز بايد گفت، انسانشناسي عرفاني به عنوان يکي از ژرفترين و بنياديترين شاخههاي معرفت ديني، همواره در کانون توجه عالمان و عارفان اسلامي قرار داشته است. در اين ميان، روايات و مأثورات اهل بيت(ع) به ويژه امام صادق(ع) ـ که عصر ايشان به دليل گسترش علوم اسلامي، از جمله معارف عرفاني، به «عصر طلايي» معروف است ـ گنجينهاي ناشناخته و دستنخورده از مفاهيم ناب انسانشناختي را در خود جاي داده است.