نشست تخصصی «حجامت در سنت اسلامی»؛ بررسی حجامت خوب و بد، الزامات، توصیههای پیشینی و پسینی
نشست تخصصی با موضوع «حجامت در سنت اسلامی؛ حجامت خوب و بد، الزامات، توصیههای پیشینی، پسینی و هنگام حجامت» با ارائه جناب آقای سید رضا موسویراد، کارشناس طب سنتی، همراه با بخش پرسش و پاسخ، برگزار شد.
در ابتدای این نشست، سخنران با حمد و ثنای الهی و صلوات بر پیامبر اکرم صلیالله علیه و آله و سلم و اهلبیت علیهمالسلام، اظهار کرد: مطالبی که در حوزه حجامت در دوره مقدماتی طی ۲۱ جلسه و در دوره متوسطه طی ۱۲۰ ساعت تدریس میشود، قرار است در مدتزمانی کوتاه و بهصورت فشرده ارائه شود؛ از اینرو، مباحث مقدماتی کنار گذاشته شده و اصل مطالب مورد بررسی قرار میگیرد.
وی با اشاره به جایگاه تاریخی حجامت بیان کرد: حجامت عملی درمانی با ریشه الهی است و اختصاص به دین اسلام ندارد؛ بلکه پیش از اسلام نیز در میان ملتهای مختلف رواج داشته است. به گفته وی، برخی قدمت حجامت را مربوط به ۱۵۵۰ سال پیش از میلاد مسیح و برخی دیگر تا ۳۵۰۰ سال پیش از میلاد عنوان کردهاند.
جناب آقای موسویراد در تبیین منشأ شکلگیری حجامت گفت: در گذشته مشاهده میشد افرادی که در جنگها بر اثر تیر یا شمشیر زخمی میشدند، گاه برخی بیماریهای آنان برطرف میشد و همین مسئله سبب شد انسانها به فکر استفاده درمانی از خروج خون بیفتند.
وی با اشاره به روایات متعدد درباره حجامت اظهار کرد: روایات فراوانی در این حوزه وجود دارد و میتوان گفت حجامت در سیره حضرات معصومین علیهمالسلام، هم بهعنوان روش پیشگیری و هم درمان مورد استفاده قرار داشته است.
این کارشناس طب سنتی در ادامه به برخی روایات اشاره کرد و گفت: در روایتی از پیامبر اکرم صلیالله علیه و آله و سلم آمده است که «حجامت درمان هر دردی است، جز مرگ». همچنین در روایتی دیگر، پیامبر اکرم صلیالله علیه و آله و سلم در ماجرای معراج میفرمایند: «در آسمان هفتم از هیچ ملکی عبور نکردم مگر آنکه گفت: ای محمد! حجامت کن و امتت را به حجامت و خوردن سیاهدانه امر کن.»
وی افزود: در نهجالفصاحه نیز از پیامبر اکرم صلیالله علیه و آله و سلم نقل شده است که پنج چیز از سنتهای پیامبران الهی است؛ حیا، حجامت، مسواک، عطر زدن و نکاح. همچنین از امام رضا علیهالسلام نقل شده است: «اگر در چیزی شفا باشد، در تیغ حجامت یا شربت عسل است.»
ایشان با بیان اینکه در روایات حتی زمان مناسب حجامت نیز بیان شده است، گفت: در برخی احادیث توصیه شده است که اگر فردی در روز سهشنبه هفدهم ماه قمری حجامت کند، خداوند بیماری و درد یکساله را از او دور میکند.
وی خاطرنشان کرد: در روایات باب حجامت، توصیههایی درباره زمان انجام حجامت، تغذیه پیش و پس از آن، اقدامات لازم هنگام حجامت و حتی نوع تغذیه متناسب با مزاج افراد بیان شده است. بهعنوان مثال، در برخی روایات سفارش شده است که فرد پس از حجامت از ماهی کبابشده یا آب انار استفاده کند.
ایشان طب سنتی در ادامه، انواع حجامت را تشریح کرد و گفت: بهطور کلی سه نوع حجامت وجود دارد؛ حجامت پیشگیری، حجامت درمانی و حجامت تدبیری.
وی توضیح داد: بسیاری از احکام و توصیههایی که درباره روزها و زمانهای مناسب حجامت مطرح میشود، مربوط به حجامت پیشگیری است؛ اما در حجامت درمانی، ضرورت درمان در اولویت قرار دارد. بهعنوان مثال، اگر بیماری در معرض سکته باشد، نباید انجام حجامت را به دلیل برخی زمانهای مکروه به تأخیر انداخت؛ بلکه در چنین شرایطی با خواندن آیةالکرسی، دادن صدقه و توکل بر خدا، حجامت انجام میشود.
موسویراد در ادامه به نمونههایی از حجامت درمانی اشاره کرد و گفت: برای مثال، در برخی کودکان و نوجوانان جهت کمک به رشد قد، حجامت در چند مرحله و با فاصله زمانی مشخص انجام میشود. همچنین برای برخی مشکلات کبدی، حجامت در نواحی خاصی از بدن صورت میگیرد.
وی با اشاره به اهمیت مزاجشناسی در حجامت اظهار کرد: نخستین گام در انجام صحیح حجامت، شناخت مزاج افراد است. برخی مزاجها مانند دموی و سوداوی نیاز بیشتری به حجامت دارند؛ در حالیکه در افراد بلغمی و صفراوی، حجامت باید محدودتر، سطحیتر و همراه با خونگیری کمتر باشد و این افراد بیشتر به بادکش و ماساژ نیاز دارند.
این کارشناس طب سنتی با اشاره به آثار حجامت گفت: تقویت سیستم ایمنی، کاهش شدت بیماریها، کمک به رفع غلظت خون، دفع سموم بدن، بهبود رنگ چهره، کمک به درمان جوشهای پوستی، تقویت قوای جسمی و کمک به درمان بیماریهایی همچون هموروئید، بواسیر و شقاق از جمله فواید مطرحشده برای حجامت است.
وی همچنین بیان کرد: بر اساس تجربیات سالهای فعالیت در حوزه طب سنتی، افرادی که بهصورت اصولی حجامت انجام میدهند، یا کمتر بیمار میشوند یا بیماری را با شدت کمتر پشت سر میگذارند.
موسویراد در بخش دیگری از سخنان خود به موضوع سموم بدن اشاره کرد و گفت: یکی از کارکردهای حجامت، کمک به دفع مواد زائد و سموم از بدن است. وی همچنین با اشاره به برخی خاطرات و تجربیات نقلشده از دوران دفاع مقدس اظهار کرد: در برخی موارد، انجام حجامت برای افرادی که در معرض حملات شیمیایی قرار گرفته بودند، مفید واقع شده است.
وی با اشاره به جایگاه حجامت در برخی کشورهای جهان گفت: امروزه حجامت در دهها کشور دنیا رسمیت یافته و در برخی کشورها از جمله انگلستان و آلمان مراکز متعددی در این حوزه فعالیت میکنند. همچنین برخی فرآوردههای مرتبط با زالودرمانی و طب سنتی در این کشورها تولید و صادر میشود.
این پژوهشگر حوزه طب سنتی در ادامه درباره سازوکار حجامت توضیح داد: حجامت از دو بخش اصلی تشکیل میشود؛ نخست ایجاد خراش و تحریک سطحی پوست که موجب فعال شدن سیستم دفاعی بدن میشود و دوم خروج بخشی از خون و مواد زائد از بدن.
وی تأکید کرد: انجام صحیح حجامت بسیار مهم است و استفاده از روشهای غیراصولی میتواند اثربخشی آن را کاهش دهد. به گفته وی، انجام بادکش مناسب، آمادهسازی بدن و رعایت اصول خونگیری از الزامات حجامت صحیح است.
موسویراد همچنین به ضرورت آمادهسازی بدن پیش از حجامت اشاره کرد و گفت: توصیه میشود افراد حداقل ۱۰ روز تا دو هفته پیش از حجامت از برخی تدابیر غذایی و «منضجها» استفاده کنند تا اخلاط و مواد زائد بدن آماده دفع شوند. وی مصرف سرکهانگبین، آب انار، آب زرشک، عناب و برخی نوشیدنیهای مناسب را از جمله این موارد برشمرد.
در پایان این نشست، سخنران با اشاره به کمبود زمان، ادامه مباحث مربوط به توصیههای قبل و بعد از حجامت را به جلسات آینده موکول کرد و حاضران نیز با ذکر صلوات، از مطالب ارائهشده بهرهمند شدند.
