عقيل مساعد جواد ،دانشجوی دکتری تخصصی رشته زبان و ادبيات عربی ،از رساله خود با موضوع:

«بازتاب شعريت جان کوهن وارکان آن در شعر سعد سباهي السماوي (مطالعه موردی: شعر اهل بيت عليهم السلام)»

با درجه «عالی» دفاع کرد.

✅ اساتید جلسه دفاع:
– استاد راهنما: دکتر مسعود باوان پوری
– داور پایان‌نامه: دکتر محمد علی حاجعلی پور
– داور پایان‌نامه: دکتر محمدحسن معصومی
– داور پایان‌نامه: دکتر محمودرضا توکلي محمدی
– نماینده تحصیلات تکمیلی: دکتر محمد سعدی

چکیده پایان نامه:

این رساله به بررسی مفهوم «شعرگونگی» می‌پردازد که ژان کوهن آن را مطرح کرده است؛ مفهومی که به‌مثابه پدیده‌ای نقدی بر اصل «هنجارگریزی» استوار است، اصلی که گفتمان خلاق و شعری را از گفتمان عادی متمایز می‌سازد. شعرگونگی از برجسته‌ترین پدیده‌های نقدی و زبانی معاصر به‌شمار می‌آید که در مطالعات ادبی، به‌ویژه در حوزهٔ تحلیل ماهیت متون شعری و ویژگی‌های زیبایی‌شناختی و زبانی آن‌ها، توجه گسترده‌ای را به خود جلب کرده است. این پدیده در پی کشف سازوکارهای عمل‌کرد شعر و سنجش تأثیر آن بر مخاطب است و به شکل‌گیری گرایش‌های نقدی متنوعی انجامیده که می‌کوشند زبان شعری را به‌مثابه ابزاری خلاق با ماهیتی زیبایی‌شناختی و اثری عاطفی درک و تبیین کنند. از مهم‌ترین ابعادی که این مطالعات به آن پرداخته‌اند، پدیدهٔ «زبان شعری» است که به چگونگی به‌کارگیری زبان در ساختارهای هنری نامتعارف می‌پردازد؛ ساختارهایی که با نمادپردازی، فشردگی و ابهام شناخته می‌شوند و به خلق دلالت‌های نو و تولید اثرات زیبایی‌شناختی متفاوت از زبان متعارف می‌انجامند. این پدیده همچنین تحلیل تصاویر شعری را از رهگذر به‌کارگیری نماد، خیال و تجرید دربر می‌گیرد و به شناسایی عناصر اثرگذار در ساختار عاطفی متن می‌پردازد، افزون بر آن، مؤلفهٔ صوتی متن شعری، از جمله وزن و قافیه و بازتاب آن‌ها در آهنگ درونی و معنای کلی شعر، مورد بررسی قرار می‌گیرد. این تمایز زبانی از طریق آنچه «هنجارگریزی» نامیده می‌شود تحقق می‌یابد؛ مفهومی نقدی که در سه سطح جلوه‌گر می‌شود: هنجارگریزی معنایی که در به‌کارگیری واژگان با معانی نامأنوس و فراتر از کاربرد زبانی معمول نمود می‌یابد؛ هنجارگریزی نحوی که به شکستن قالب‌های نحوی سنتی و بازآفرینی جملات در صورت‌هایی نو می‌پردازد؛ و هنجارگریزی آوایی که به بازتولید واحدهای آوایی به شیوه‌ای نامتعارف اختصاص دارد و به ساخت موسیقایی متن، خصلتی هنری می‌بخشد. این شکل‌های هنجارگریزی از ابزارهای اساسی در شکل‌دهی به معنای شعری و ایجاد عمق و پیچیدگی هنری به‌شمار می‌آیند؛ امری که فیلسوف فرانسوی، ژان کوهن، در اثر خود با عنوان «ساختار زبان شعری» بر آن تأکید کرده و در آن نشان داده است که زبان شعری به سبب انحراف و عدول از هنجارهای زبانی مألوف، از دیگر گونه‌های زبان متمایز می‌شود. این دیدگاه در آثار شاعر عراقی، سعد سباهی سماوی، به‌وضوح تجلی یافته است؛ شاعری که تجربهٔ شعری او با تأملی عمیق و بهره‌گیری فشرده از زبان شعری همراه است و در پی آمیختن دو مکتب نازک الملائکه و بدر شاکر سیاب بوده است. سماوی شعر را به‌منزلهٔ لحظه‌ای از سرکشی، آشوب و نقض ثوابت تلقی می‌کند؛ امری که در مجموعه‌شعرهای او به‌روشنی نمایان است و همین آثار، محور اصلی پژوهش حاضر با عنوان «شعرگونگی ژان کوهن و بازنمودهای آن در شعر سعد سپاهی سماوی ـ شعر اهل‌بیت علیهم‌السلام به‌عنوان نمونه» را تشکیل می‌دهند. این رساله از رویکردی توصیفیِ جامع و شیوه‌ای تحلیلیِ مفصل بهره گرفته و بر دیدگاه ژان کوهن در باب شعرگونگی تکیه دارد، با استفادهٔ سنجیده از ابزارهای نشانه‌شناختی و کاربردشناختی در موارد لازم برای تفسیر نمادها و مقاصد شعری در درون ساختار متن، بی‌آنکه از محوریت هنجارگریزی عدول شود یا از آن فاصله گرفته شود. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که شعر سماوی بر نوعی اقتصاد زبانی استوار است که بیش از شرح و تفصیل، بر ایحاء و فشردگی تکیه دارد و نیز اینکه هنجارگریزی نه به‌عنوان آرایه‌ای سبکی، بلکه به‌مثابه سازوکاری برای تولید معنا عمل می‌کند؛ سازوکاری که تجربهٔ شعری را از سطح گزارش و خبر به سطح تجسید شعری منتقل می‌سازد، آن هم از طریق حضور آشکار و مؤثر هنجارگریزی.