به گزارش روابط عمومی دانشگاه، در راستای توسعه تعاملات علمی و دانشگاهی جمهوری اسلامی ایران با کشورهای جنوب شرق آسیا و بهرهگیری از ظرفیتهای علمی و فرهنگی سنگاپور، دکتر مصطفی جعفرطیاری، رئیس دانشگاه ادیان و مذاهب، با دکتر احمد صفاری، سفیر جمهوری اسلامی ایران در سنگاپور، دیدار و گفتوگو کرد.
در این دیدار، طرفین ضمن بررسی جایگاه علمی و بینالمللی دانشگاه ادیان و مذاهب و ظرفیتهای گسترده سنگاپور در عرصه آموزش عالی و مطالعات ادیان، راهکارهای گسترش همکاریهای آموزشی، پژوهشی و فرهنگی میان دانشگاه ادیان و مذاهب و مراکز علمی و دینی سنگاپور را مورد بحث و تبادل نظر قرار دادند.
سنگاپور زمینه مناسبی برای شکلگیری گفتوگوهای بیندینی و همکاریهای علمی است
دکتر جعفرطیاری در آغاز این نشست، با اشاره به جایگاه راهبردی سنگاپور در منطقه جنوب شرق آسیا، برخورداری این کشور از نظام دانشگاهی پیشرفته، جایگاه ممتاز علمی در سطح بینالمللی و تنوع چشمگیر قومی و دینی آن را از جمله ظرفیتهای ارزشمند برای توسعه تعاملات علمی و فرهنگی برشمرد و اظهار داشت: سنگاپور به دلیل برخورداری از جامعهای متکثر و حضور پیروان ادیان و فرهنگهای گوناگون، زمینه مناسبی برای شکلگیری گفتوگوهای بیندینی و همکاریهای علمی در حوزه مطالعات ادیان دارد. همچنین، با توجه به اهمیت روابط جمهوری اسلامی ایران با کشورهای منطقه و ضرورت تقویت شناخت متقابل، توسعه ارتباطات دانشگاهی و فرهنگی با سنگاپور میتواند در تعمیق مناسبات دوجانبه نقش مؤثری ایفا کند.
وی در ادامه، با تبیین پیشینه و فلسفه تأسیس دانشگاه ادیان و مذاهب، گفت: «دانشگاه ادیان و مذاهب بر پایه ضرورت گفتوگوی بین ادیان، با هدف گسترش معارف اهلبیت علیهمالسلام، تعمیق شناخت متقابل میان پیروان ادیان و مقابله با اسلامهراسی و ایرانهراسی تأسیس شده است. بینالمللی بودن، از ابتدا در بنیان و هویت این دانشگاه مورد توجه قرار گرفته و امروز این مجموعه یکی از مراکز علمی معتبر ایران و منطقه در حوزه مطالعات ادیان، مذاهب و الهیات به شمار میرود.»
رئیس دانشگاه ادیان و مذاهب با اشاره به ساختار آموزشی و ظرفیتهای علمی این دانشگاه افزود: «در حال حاضر پنج دانشکده و بیش از ۲۵ رشته در مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری در دانشگاه فعال است. رشتههایی همچون شیعهشناسی، ادیان ابراهیمی، الهیات مسیحی، ادیان شرق، حقوق، روانشناسی و مدیریت از جمله رشتههای پرمتقاضی دانشگاه هستند. همچنین رشته دکتری ادیان ایرانی با ۱۸ واحد تخصصی در زمینه ادیان و زبانهای ایرانی ارائه میشود.»
دکتر جعفرطیاری در تشریح سوابق و دستاوردهای بینالمللی دانشگاه اظهار داشت: «تاکنون بیش از ۵۰۰ هیئت بینالمللی در دانشگاه ادیان و مذاهب پذیرفته شدهاند و با دانشگاهها و مراکز علمی متعددی در قارههای مختلف، از جمله آمریکا، آفریقا، اسپانیا، ایتالیا، آفریقای جنوبی، تانزانیا، کنیا، افغانستان، نیوزیلند و ژاپن، تفاهمنامه همکاری منعقد کردهایم. البته معتقدیم که ارزش همکاریهای علمی را نباید صرفاً با تعداد تفاهمنامهها سنجید؛ چراکه گاه تعاملات علمی و پژوهشی مؤثر، بدون امضای تفاهمنامه رسمی نیز شکل میگیرند. برای نمونه، دانشگاه با یکی از مراکز علمی یونان سابقه پنج سال همکاری مستمر دارد، بیآنکه تفاهمنامهای رسمی میان دو طرف منعقد شده باشد.»
وی همچنین به تجربه دانشگاه در برگزاری دورههای تخصصی و کوتاهمدت بینالمللی اشاره کرد و گفت: «تاکنون ۱۳ دوره تخصصی شیعهشناسی برگزار کردهایم که دیپلماتها و شخصیتهایی از کشورهای مختلف، از جمله فرانسه، سوئیس و کنیا، در آن حضور داشتهاند. سفیر و معاون سفیر فرانسه نیز از جمله شرکتکنندگان این دورهها بودهاند. باور ما این است که شناخت حضوری و مواجهه مستقیم با واقعیتهای فرهنگی و دینی، تأثیری متفاوت و عمیقتر از شناخت صرفاً شنیداری دارد؛ ازاینرو، همواره برگزاری دورههای حضوری را در اولویت قرار دادهایم. با این حال، از سال ۱۴۰۱ و در پی محدودیتهایی که از سوی برخی کشورهای اروپایی ایجاد شد، توسعه دورههای برخط نیز در دستور کار دانشگاه قرار گرفت.»
رئیس دانشگاه ادیان و مذاهب در ادامه، با تشریح فعالیتهای پژوهشی و انتشاراتی این مجموعه خاطرنشان کرد: «پژوهشگران دانشگاه ادیان و مذاهب در شمار دو درصد پژوهشگران برتر جهان قرار گرفتهاند و آثار علمی آنان از میزان ارجاع قابل توجهی در مجامع و انتشارات بینالمللی برخوردار است. انتشارات دانشگاه نیز تاکنون آثار ارزشمند و مرجعی در حوزه مطالعات ادیان منتشر کرده است. افزون بر این، دانشگاه دارای دو پژوهشکده تخصصی ادیان و مذاهب و زن و خانواده است و مرکز صلح و گفتوگو نیز با سه گروه تخصصی گفتوگوی ادیان، گفتوگوی مذاهب و حقوق بشر فعالیت میکند.»
وی با تبیین رویکرد علمی دانشگاه در مواجهه با ادیان و مذاهب مختلف تصریح کرد: «رویکرد ما در دانشگاه ادیان و مذاهب، شناخت منصفانه و روشمند ادیان، آنگونه که پیروان هر دین خود به آن باور دارند، است. معتقدیم پیش از هرگونه نقد یا داوری درباره یک سنت دینی، باید آن را بهدرستی شناخت. برای مثال، نقد بودیسم بدون شناخت عمیق مبانی و آموزههای آن، نقدی علمی و منصفانه نخواهد بود. به همین دلیل، رهبران و شخصیتهای دینی از ادیان و مذاهب مختلف، از جمله یهودیان، مسیحیان، زرتشتیان و اهل سنت، با دانشگاه در ارتباط هستند و در فضای علمی آن حضور مییابند. این تعامل سازنده، خود جلوهای روشن از ظرفیت گفتوگو و همزیستی در جمهوری اسلامی ایران است. هنگامی که شخصیتهای دینی از نزدیک مشاهده میکنند که در شهر قم، بهعنوان یکی از کانونهای مهم جهان تشیع، دانشگاهی با رویکرد علمی و تخصصی به مطالعه و آموزش ادیان گوناگون میپردازد، با تصویری متفاوت و واقعبینانه از فضای علمی و فرهنگی ایران مواجه میشوند؛ اثری که گاه از گستردهترین فعالیتهای تبلیغاتی و رسانهای نیز ماندگارتر است.»
دکتر جعفرطیاری در بخش دیگری از سخنان خود، با اشاره به ضرورت توسعه همکاری با کشورهای شرق آسیا، اظهار داشت: «با وجود ظرفیتهای فراوان در حوزه مطالعات ادیان شرق، سطح تعاملات دانشگاه با کشورهایی همچون ژاپن و چین هنوز متناسب با ظرفیتهای موجود نیست. در مقابل، ارتباطات دانشگاه با برخی مراکز علمی و دینی اروپایی، از جمله واتیکان، گسترش بیشتری یافته و تاکنون چندین نوبت تبادل و رفتوآمد علمی با این مجموعه داشتهایم. همچنین با مالزی ارتباطات مطلوبتری برقرار شده و در مقطعی نیز یک استاد ژاپنی متخصص بودیسم در دانشگاه به تدریس اشتغال داشته است. با این حال، گسترش ارتباطات علمی با شرق آسیا همچنان از اولویتهای دانشگاه به شمار میرود.»
وی در ادامه، به برخی محدودیتهای ایجادشده در مسیر تعاملات بینالمللی دانشگاه پس از حوادث سال ۱۴۰۱ اشاره کرد و افزود: «پس از حوادث مربوط به مهسا امینی، برخی کشورهای اروپایی، از جمله آلمان، محدودیتهایی در ارتباطات دانشگاهی با مجموعه ما ایجاد کردند و فضای رسانهای علیه جمهوری اسلامی ایران نیز تشدید شد. در واکنش به این شرایط، دانشگاه توسعه دورههای برخط را در دستور کار قرار داد. در حال حاضر سه دوره بینالمللی مجازی در حوزه ادیان، عرفان و زن و خانواده در اسلام در حال برگزاری است. با این همه، رویکرد ما همواره بر استمرار، انسجام و پیگیری برنامهها استوار بوده است و معتقدیم فعالیتهای علمی باید با برنامهریزی دقیق آغاز شوند و تا دستیابی به نتایج مطلوب استمرار یابند.»
رئیس دانشگاه ادیان و مذاهب در ادامه، با اشاره به سوابق همکاریهای علمی و فرهنگی دانشگاه با پاکستان و هند گفت: «با کشور پاکستان تاکنون حدود ۲۰ تفاهمنامه و برنامه در زمینه گفتوگوهای علمی و فرهنگی داشتهایم. دور نخست این گفتوگوها در ایران و دور دوم در پاکستان برگزار شد. دور سوم به دلیل برخی تحولات سیاسی و شرایط ناشی از جنگ ۱۲ روزه متوقف شد، اما اکنون این تعاملات بهصورت مجازی ادامه دارد. با هند نیز تفاهمنامههای متعددی منعقد کردهایم و وبینارهای علمی با موضوع مطالعات تطبیقی ادیان شرق و اسلام برگزار میشود. در این زمینه، شخصیتهای علمی و فرهنگی ایرانی و هندی نیز نقش مؤثری در توسعه ارتباطات داشتهاند.»
وی همچنین درباره تعاملات دانشگاه با روسیه و کشورهای اروپایی اظهار داشت: «با روسیه تفاهمنامهای در زمینه تبادل دانشجو داریم و در سال گذشته نیز سه نفر برای حضور در برنامه تبادل دانشجویی معرفی شدند. افزون بر آن، با برخی کشورهای اروپایی، از جمله آلمان و ایتالیا، همکاریهای علمی گستردهای داشتهایم. در حوزه پژوهش نیز از طریق گروه لوکتن با برخی مراکز علمی آمریکا همکاریهایی برقرار بوده است؛ هرچند در مواردی به اقتضای شرایط و ملاحظات موجود، دامنه این همکاریها محدود شده است.»
دکتر جعفرطیاری در بخش دیگری از سخنان خود، با تأکید بر ظرفیتهای مشترک دانشگاه ادیان و مذاهب و مراکز علمی سنگاپور، اظهار داشت: «سنگاپور به دلیل برخورداری از تنوع قومی، فرهنگی و دینی، بستر مناسبی برای توسعه مطالعات بیندینی و گفتوگوهای علمی در این حوزه فراهم آورده است. دانشگاههای این کشور، بهویژه دانشگاه ملی سنگاپور، از جایگاه علمی برجستهای در سطح جهان برخوردارند و برخی مؤسسات پژوهشی آن نیز در حوزه مطالعات دین فعالیت میکنند. بر این اساس، زمینههای متعددی برای همکاری میان دانشگاه ادیان و مذاهب و مراکز علمی سنگاپور وجود دارد.»
وی افزود: «به اعتقاد ما، برای آغاز همکاریها بهتر است موضوعاتی انتخاب شوند که از ظرفیت علمی و بینالمللی برخوردار بوده و در عین حال، زمینه تفاهم و علاقه مشترک را فراهم آورند. موضوعاتی همچون ادیان و محیط زیست، ادیان و کودک، مهربانی در سنتهای دینی، کرامت انسانی و اخلاق اجتماعی میتوانند محورهای مناسبی برای آغاز تعاملات علمی باشند.»
رئیس دانشگاه ادیان و مذاهب در پایان سخنان خود، با تأکید بر ضرورت شناخت متقابل ایران و سنگاپور، گفت: «یکی از چالشهای مهم در روابط بینالمللی، نبود شناخت کافی و دقیق از ظرفیتها، توانمندیها و واقعیتهای طرفین است. در روابط ایران و سنگاپور نیز میتوان با تقویت ارتباطات دانشگاهی و فرهنگی، این فاصله شناختی را کاهش داد. دانشگاه ادیان و مذاهب آمادگی دارد در زمینه برگزاری دورههای آموزشی مشترک، اعزام استاد، اجرای طرحهای پژوهشی مشترک و تبادل دانشجو با دانشگاههای سنگاپور همکاری کند. همچنین میتوان از ظرفیت دانشجویان علاقهمند به فعالیتهای بینالمللی در قالب باشگاه همیاران دانشجویان بهره گرفت.»
وی در ادامه پیشنهاد کرد: «بهتر است در نخستین گام، نشست برخطی با حضور نمایندگان دو طرف برگزار شود تا ضمن معرفی ظرفیتها و توانمندیها، زمینههای مشترک همکاری شناسایی و اولویتبندی شوند. همچنین آمادگی داریم گزارشی جامع و مستند به زبان انگلیسی درباره پیشینه، ساختار آموزشی، رشتهها، فعالیتهای پژوهشی و سوابق بینالمللی دانشگاه تهیه و در اختیار سفیر محترم قرار دهیم تا معرفی دانشگاه به طرف سنگاپوری با دقت، شفافیت و بدون هرگونه اغراق انجام شود.»
همکاریهای علمی و دانشگاهی، زمینهای مناسب برای تعمیق روابط ایران و سنگاپور است
در ادامه این دیدار، دکتر احمد صفاری، سفیر جمهوری اسلامی ایران در سنگاپور، ضمن ابراز خرسندی از آشنایی با ظرفیتها و توانمندیهای دانشگاه ادیان و مذاهب، به تشریح ویژگیهای فرهنگی، اجتماعی و سیاسی سنگاپور پرداخت و اظهار داشت: «سنگاپور کشوری کوچک با جمعیتی در حدود شش میلیون نفر است که از تنوع قومی و دینی قابل توجهی برخوردار است. حدود ۷۵ درصد جمعیت این کشور چینیتبار، ۱۰ تا ۱۵ درصد مالایی، ۷ تا ۱۰ درصد هندی و حدود پنج درصد مسلمان هستند. این تنوع گسترده، موجب شده است که حفظ همزیستی مسالمتآمیز و انسجام اجتماعی از مهمترین اولویتهای سیاستگذاری داخلی سنگاپور باشد.»
وی با اشاره به حساسیتهای موجود در حوزه مسائل دینی در این کشور افزود: «در سنگاپور، مسائل دینی با ملاحظات خاص اجتماعی و امنیتی مدیریت میشوند. سیاست عمومی بر حفظ تعادل میان گروههای قومی و مذهبی و جلوگیری از شکلگیری تنشهای اجتماعی استوار است. ازاینرو، گفتمان دینی در این کشور بیش از آنکه بر تبلیغ و دعوت متمرکز باشد، بر گفتوگو، تعامل و شناخت متقابل تأکید دارد. بنابراین، هرگونه همکاری در حوزه مطالعات ادیان باید با شناخت دقیق اقتضائات فرهنگی و اجتماعی سنگاپور و بهصورت تدریجی و هدفمند دنبال شود. موضوعاتی همچون ادیان و محیط زیست، ادیان و کودک، مهربانی در ادیان و کرامت انسانی میتوانند نقطه آغاز مناسبی برای این همکاریها باشند.»
سفیر جمهوری اسلامی ایران در سنگاپور در ادامه، با اشاره به شرایط روابط دوجانبه اظهار داشت: «روابط سنگاپور با جمهوری اسلامی ایران تا حد زیادی از شرایط بینالمللی و مناسبات این کشور با کشورهای غربی تأثیر میپذیرد. در حوزه اقتصادی نیز محدودیتهایی وجود دارد؛ با این حال، در عرصههای علمی، دانشگاهی و فرهنگی، بهویژه در موضوعاتی که از حساسیت سیاسی برخوردار نیستند، ظرفیتهای مناسبی برای تعامل وجود دارد. ضروری است از این فرصت بهره بگیریم و در مقاطعی که مناسبات سیاسی با دشواریهایی مواجه میشود، ارتباطات علمی و فرهنگی را بهعنوان زمینهای پایدار برای استمرار روابط دوجانبه تقویت کنیم.»
دکتر صفاری با اشاره به جایگاه علمی و دانشگاهی سنگاپور خاطرنشان کرد: «دانشگاههای سنگاپور در بسیاری از حوزههای علمی، از جمله اقتصاد، فناوری و علوم پایه، جایگاه ممتازی در رتبهبندیهای جهانی دارند. دانشگاه ملی سنگاپور از جمله دانشگاههای برجسته جهان است و مؤسسات پژوهشی این کشور نیز در عرصههای مختلف علمی فعالیتهای گستردهای دارند. با توجه به حضور رشتهها و مراکز مرتبط با مطالعات ادیان در این کشور، زمینههای مشترک قابل توجهی برای همکاری با دانشگاه ادیان و مذاهب وجود دارد.»
وی در ادامه با اشاره به برخی محدودیتهای ساختاری در زمینه پیگیری روابط علمی و فرهنگی گفت: «متأسفانه جمهوری اسلامی ایران در سنگاپور سفارت مستقر ندارد و همین مسئله تا حدودی روند پیگیری و تسهیل ارتباطات را دشوار میکند؛ با این حال، این محدودیت به معنای نبود امکان همکاری نیست. میتوان با استفاده از ظرفیتهای موجود و بهرهگیری از ارتباطات دانشگاهی و فرهنگی، مسیرهای جایگزینی برای توسعه تعاملات طراحی کرد. در همین راستا، برگزاری یک نشست برخط مقدماتی میتواند گام مؤثری برای معرفی طرفین و شناسایی زمینههای همکاری باشد و اینجانب آمادگی دارم هماهنگیهای لازم را در این زمینه انجام دهم.»
سفیر جمهوری اسلامی ایران در سنگاپور، با تأکید بر اهمیت معرفی دقیق و مستند دانشگاه ادیان و مذاهب، اظهار داشت: «برای آغاز هرگونه همکاری، ضروری است تصویری روشن، مستند و واقعبینانه از دانشگاه، ساختار آموزشی، رشتهها، فعالیتهای پژوهشی، تفاهمنامهها و سوابق تعاملات بینالمللی آن ارائه شود. این معرفی باید به دور از بزرگنمایی و مبتنی بر اطلاعات دقیق باشد تا طرف سنگاپوری بتواند ارزیابی درستی از ظرفیتهای دانشگاه داشته باشد. همچنین پیشنهاد میکنم سوابق همکاری دانشگاه با مراکز علمی معتبر اروپایی و آمریکایی بهصورت برجسته و مستند منعکس شود؛ چراکه این سوابق میتواند در معرفی جایگاه علمی و بینالمللی دانشگاه برای طرفهای سنگاپوری حائز اهمیت باشد.»
وی در بخش دیگری از سخنان خود، به نقش انتشارات علمی دانشگاه در توسعه همکاریهای بینالمللی اشاره کرد و گفت: «آثار علمی منتشرشده به زبانهای بینالمللی، بهویژه انگلیسی و مالایی، میتوانند در معرفی توانمندیهای دانشگاه بسیار مؤثر باشند. ضروری است مشخص شود دانشگاه تاکنون چه آثاری به این زبانها منتشر کرده و کدامیک از کتابهای مرجع و تخصصی آن قابلیت ارائه به مراکز علمی سنگاپور را دارند. معرفی این آثار میتواند زمینه مناسبی برای آشنایی جامعه دانشگاهی سنگاپور با دستاوردهای علمی و پژوهشی دانشگاه فراهم آورد.»
دکتر صفاری همچنین با اشاره به تجربههای پیشین در ایجاد همکاریهای دانشگاهی میان ایران و سایر کشورها تصریح کرد: «در مواردی که جمهوری اسلامی ایران در کشوری فاقد سفارت مستقر بوده است، توانستهایم از طریق رایزنیهای فرهنگی، ارتباط با دانشگاههای ثالث و بهرهگیری از ظرفیت نهادهای علمی در کشورهای دیگر، زمینه همکاریهای مؤثری را فراهم کنیم. برای نمونه، در ارتباط با هیئتی از اروگوئه که به ایران سفر کرده بودند، پیشنهاد شد همکاریها از طریق یک دانشگاه واسط در کشور ثالث پیگیری شود. این الگو میتواند در مورد سنگاپور نیز مورد توجه قرار گیرد. افزون بر این، ظرفیت سازمانهای فرهنگی و نهادهای مرتبط فعال در سنگاپور نیز میتواند در تسهیل و پیشبرد این تعاملات مورد استفاده قرار گیرد.»
سفیر جمهوری اسلامی ایران در سنگاپور در پایان، با تأکید بر ضرورت تدوین برنامهای عملیاتی و زمانبندیشده برای توسعه همکاریها گفت: «سنگاپور با وجود ملاحظات و محدودیتهای خاص خود، ظرفیتهای ارزشمندی برای گسترش همکاریهای علمی و دانشگاهی دارد. دانشگاههای این کشور از تعاملات بینالمللی استقبال میکنند، مشروط بر آنکه موضوعات همکاری با اقتضائات فرهنگی و اجتماعی و چارچوبهای قانونی این کشور سازگار باشد. به اعتقاد من، دانشگاه ادیان و مذاهب با توجه به تنوع رشتهها و غنای علمی و تخصصی خود، از ظرفیت مناسبی برای برقراری ارتباط با مراکز دانشگاهی سنگاپور برخوردار است. پیشنهاد میکنم برنامهای عملیاتی با محورهای مشخص، اهداف روشن و زمانبندی دقیق تدوین شود و نشستهای برخط بهصورت منظم ادامه یابد تا زمینه توسعه تدریجی و پایدار همکاریها فراهم شود. اینجانب نیز در چارچوب وظایف و مسئولیتهای خود، آمادگی دارم از این روند حمایت و هماهنگیهای لازم را انجام دهم.»
در پایان این دیدار، دو طرف بر ضرورت بهرهگیری از ظرفیتهای علمی، فرهنگی و بینالمللی دانشگاه ادیان و مذاهب و مراکز دانشگاهی سنگاپور برای توسعه تعاملات دوجانبه تأکید کردند. بر اساس توافق صورتگرفته، مقرر شد دانشگاه ادیان و مذاهب گزارشی جامع، مستند و به زبان انگلیسی از پیشینه، ساختار آموزشی، رشتهها، فعالیتهای پژوهشی، انتشارات و سوابق همکاریهای بینالمللی خود تهیه و برای سفیر جمهوری اسلامی ایران در سنگاپور ارسال کند.
همچنین مقرر شد در گام نخست، نشستهای برخط مقدماتی با حضور نمایندگان دو طرف برگزار شود تا ضمن معرفی ظرفیتها و توانمندیها، زمینههای مشترک همکاری شناسایی و برای پیگیری آنها برنامهریزی شود. مطالعات میانرشتهای با محوریت ادیان و محیط زیست، ادیان و کودک، مهربانی در سنتهای دینی، کرامت انسانی و گفتوگوی بینادیان نیز بهعنوان برخی از محورهای پیشنهادی برای آغاز همکاریهای علمی و پژوهشی مورد توجه قرار گرفت.
این دیدار را میتوان گامی مؤثر در مسیر تقویت دیپلماسی علمی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران و بهرهگیری از ظرفیتهای دانشگاه ادیان و مذاهب برای گسترش تعاملات بینالمللی، بهویژه در منطقه جنوب شرق آسیا، ارزیابی کرد.