به گزارش روابط عمومی دانشگاه ادیان و مذاهب، آیین باشکوه آغاز سال تحصیلی ۱۴۰۵ـ۱۴۰۶ این دانشگاه، با حضور و سخنرانی آیت‌الله دکتر احمد مبلغی، نماینده مجلس خبرگان رهبری، نماینده جمهوری اسلامی ایران در کنفرانس فقه جده، عضو هیئت مؤسس، هیئت امنا و هیئت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب، برگزار شد.

آیت‌الله دکتر احمد مبلغی در این مراسم، با استناد به روایتی از امام جعفر صادق(ع) درباره خیزش علمی قم و انتشار دانش از این شهر به سراسر جهان، بر ضرورت تمرکز نظام‌مند بر دانش‌های تخصصی و راهبردی برای تحقق جایگاه بین‌المللی قم تأکید کرد و پنج منظومه دانشی را به‌عنوان الزامات این تحول علمی و تمدنی برشمرد.

نماینده مجلس خبرگان رهبری در آغاز سخنان خود، با قرائت بخشی از روایت امام صادق(ع) در کتاب بحارالانوار، که در آن از انتشار علم از قم به سرزمین‌های جهان سخن به میان آمده است، اظهار داشت: آنچه امروز از قم در عرصه علم می‌جوشد و به جهان راه می‌یابد، تنها بخشی از ظرفیت عظیم و هنوز به‌تمامی فعال‌نشده این شهر است؛ ظرفیتی که مسیر رشد و گسترش آن همچنان تداوم خواهد داشت.

نماینده جمهوری اسلامی ایران در کنفرانس فقه جده افزود: اگر قم بخواهد به جایگاهی بین‌المللی‌تر از موقعیت کنونی خود دست یابد و در افق علمی ترسیم‌شده در کلام امام صادق(ع) قرار گیرد، این مهم جز از رهگذر تمرکز عالمانه و هدفمند بر دانش‌ها محقق نخواهد شد.

نماینده مجلس خبرگان رهبری با اشاره به دو محور اساسی «تمرکز بر علم» و «چگونگی انتقال دانش و برقراری ارتباط علمی با جهان» تصریح کرد: دستیابی به چنین جایگاهی، بدون برخورداری از پشتوانه علمی نیرومند و دانش‌محور، امکان‌پذیر نیست.

عضو هیئت مؤسس دانشگاه ادیان و مذاهب در ادامه، این دو محور را در قالب پنج منظومه دانشی تبیین کرد و گفت: برای بین‌المللی‌شدن قم، به پنج دسته دانش نیازمندیم: «دانش‌های درباره»، «دانش‌های برای»، «دانش‌های زیرساز»، «دانش‌های برآمده» و «دانش‌های حکمرانی».

دانش‌های درباره؛ شناخت عالمانه جهان اسلام و ظرفیت‌های آن

آیت‌الله مبلغی در تبیین نخستین منظومه، یعنی «دانش‌های درباره»، اظهار داشت: این دسته از دانش‌ها ناظر به شناخت دقیق و روشمند سازمان‌های جهان اسلام، به‌ویژه سازمان همکاری اسلامی و نهادهای وابسته به آن، مجامع فقهی جهان اسلام، امت اسلامی و مذاهب مختلف درون امت است.

وی در همین زمینه، از دانشگاه ادیان و مذاهب به‌سبب بنیان‌گذاری و توسعه مطالعات ادیان و مذاهب تجلیل کرد و گفت: این دانشگاه شایسته ستایش است؛ زیرا توانسته است حوزه مطالعات ادیان و مذاهب را بنیان نهد و به عرصه‌ای دانشگاهی و علمی تبدیل کند. اگر مؤسس ارجمند این دانشگاه، حجت‌الاسلام والمسلمین نواب، چنین اندیشه‌ای را دنبال نمی‌کردند، بی‌تردید امروز در قم دانشگاهی با عنوان ادیان و مذاهب نداشتیم. این ابتکار، حاصل اندیشه، پیگیری، مدیریت، پایداری، تلاش و ژرف‌نگری بوده است که در وجود مؤسس محترم و همکاران ایشان تجلی یافته است.

عضو هیئت امنای دانشگاه ادیان و مذاهب همچنین مطالعات تاریخی، جغرافیایی و فرهنگی کشورهای جهان اسلام و پژوهش‌های مرتبط با امنیت و همگرایی اسلامی را از دیگر عرصه‌های ضروری این منظومه دانشی برشمرد.

آیت‌الله مبلغی با اشاره به اهمیت فزاینده مسئله امنیت در تحولات معاصر اظهار داشت: امروز، به‌ویژه پس از ناکامی آشکار آمریکا در مواجهه با ایران و نرسیدن این کشور به اهدافی که با اتکا به قدرت خود دنبال می‌کرد، مسئله امنیت اهمیتی دوچندان یافته است. تحولات اخیر نشان داد که حتی افکار عمومی آمریکا نیز در قالب انتخابات، مخالفت خود را با جنگ علیه ملت ایران اعلام کرده است. از این پس، هرگونه اقدام نظامی علیه ایران و هر تلاشی برای تحمیل اراده بر این ملت، برای عاملان آن هزینه‌مند خواهد بود.

نماینده مجلس خبرگان رهبری با تأکید بر ضرورت شکل‌گیری مطالعات تخصصی در حوزه امنیت اسلامی در حوزه‌های علمیه افزود: دیپلماسی و سیاست خارجی، اموری حاشیه‌ای و تشریفاتی نیستند؛ بلکه از ضرورت‌های اساسی و انکارناپذیر جهان امروز به شمار می‌روند. این عرصه‌ها، اموری بنیادین، مستمر و برخوردار از پیامدهای گسترده‌اند. اگر دیپلماسی را به‌درستی تعریف و بازتعریف نکنیم، چگونه می‌توان وضعیت پساجنگ را بر پایه دیپلماسی انقلابی و دیپلماسی وحدت سامان داد؟ قم باید در این زمینه پیشگام و عهده‌دار نقشی محوری باشد.

دانش‌های برای؛ برخورداری از زبان مفاهمه و تعامل جهانی

این استاد حوزه و دانشگاه در تشریح دومین منظومه دانشی، یعنی «دانش‌های برای»، اظهار داشت: برای حضور مؤثر در عرصه بین‌المللی و برقراری تعامل سازنده با جهان، باید به دانش‌هایی مجهز شویم که امکان فهم زبان جهان و زبان امت را برای ما فراهم کنند.

عضو هیئت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب با اشاره به دو معنای متفاوت زبان افزود: زبان را نباید صرفاً در معنای متعارف و مصطلح آن محدود کرد؛ بلکه باید به زبان مفاهمه، زبان اشتراک، زبان فطرت، زبان انسانیت و زبان اسلامیت نیز توجه داشت. فهم این ساحت‌های ارتباطی، لازمه تعامل عمیق و مؤثر با ملت‌ها و فرهنگ‌های گوناگون است.

آیت‌الله مبلغی ارتباطات میان‌فرهنگی، دیپلماسی شهری و عمومی، مدیریت بین‌المللی شهر قم، بازاریابی شهری، طراحی و تدوین پروتکل‌ها و تشریفات متناسب با حضور میهمانان بین‌المللی، استانداردهای میزبانی و شیوه‌های نوین مدیریت را از دیگر دانش‌های ضروری در این حوزه دانست و تصریح کرد: مدیریت بین‌المللی شهر قم، ضرورتی بسیار مهم و از اولویت‌های اساسی این شهر است.

دانش‌های زیرساز؛ عبور از داوری‌های ابتدایی به شناخت علمی

عضو هیئت مؤسس دانشگاه ادیان و مذاهب در تبیین سومین منظومه، با عنوان «دانش‌های زیرساز»، به مجموعه‌ای از دانش‌های بنیادین اشاره کرد و گفت: تاریخ و تمدن‌شناسی، جغرافیای سیاسی و فرهنگی، انسان‌شناسی، جامعه‌شناسی دین، مطالعات ادیان و مذاهب، فلسفه و اخلاق، اخلاق میان‌فرهنگی، قوم‌شناسی، ایران‌شناسی، اسلام‌شناسی، شیعه‌شناسی و اهل‌سنت‌شناسی، از جمله دانش‌هایی هستند که باید به‌صورت جدی و نظام‌مند مورد توجه قرار گیرند.

وی با انتقاد از برخی داوری‌ها و اظهارنظرهای غیرعلمی در این عرصه خاطرنشان کرد: نمی‌توان بر پایه سلیقه‌های شخصی، نگاه‌های ابتدایی و برداشت‌های غیرعلمی درباره جهان و مناسبات آن سخن گفت. اگر مدعی هستیم که قم باید به شهری بین‌المللی تبدیل شود، باید خود را از حیث سطح علمی، ساختار دانشی و توان پژوهشی به تراز چنین جایگاهی برسانیم؛ دانش‌ها را توسعه دهیم، زمینه تولید آن‌ها را فراهم آوریم و در عرصه‌های مختلف بگسترانیم.
وی همچنین بر ضرورت شناخت نگاه دیگران به قم تأکید کرد و افزود: باید مطالعاتی روشمند درباره تصویر و برداشت جهانیان از قم داشته باشیم و بررسی کنیم که جهان، این شهر را چگونه می‌شناسد، چگونه ارزیابی می‌کند و چه انتظاراتی از آن دارد.

دانش‌های برآمده؛ گسترش و عرضه جامع معارف اسلامی

نماینده مجلس خبرگان رهبری در تشریح چهارمین منظومه دانشی، یعنی «دانش‌های برآمده»، اظهار داشت: مقصود از این دسته، دانش‌هایی است که از قم تولید، تبیین و به جهان عرضه می‌شوند. در این زمینه باید مجموعه‌ای جامع، متوازن و کامل از دانش‌ها را سامان دهیم و از تمرکز یک‌جانبه بر برخی حوزه‌ها و غفلت از سایر عرصه‌ها بپرهیزیم.

وی الهیات و کلام اسلامی، فلسفه اسلامی، عرفان اسلامی و معنویت، تفسیر، فقه با ابواب و گرایش‌های گوناگون، به‌ویژه فقه معاصر و فقه مسائل مستحدثه، اصول فقه، فلسفه اجتماعی اسلام، اندیشه‌های سیاسی و تمدنی و مطالعات تمدن را از مهم‌ترین عرصه‌های این منظومه برشمرد.
آیت‌الله مبلغی با تأکید بر جایگاه ویژه اصول فقه خاطرنشان کرد: اصول فقه از منطقی عمیق و ظرفیت‌های شگرفی برخوردار است و اگر بتوانیم آن را به‌درستی به جهان اسلام عرضه کنیم، می‌تواند زمینه‌ساز همگرایی علمی و فکری میان مذاهب اسلامی باشد.

دانش‌های حکمرانی؛ حلقه پیوند و فعال‌سازی منظومه‌های دانشی

 نماینده جمهوری اسلامی ایران در کنفرانس فقه جده در تبیین پنجمین و آخرین منظومه، یعنی «دانش‌های حکمرانی»، این حوزه را حلقه پیونددهنده و فعال‌ساز چهار دسته پیشین دانست و اظهار داشت: اگر چهار منظومه دانشی پیش‌گفته را در اختیار داشته باشیم، اما از دانش حکمرانی برخوردار نباشیم، اساساً امکان حرکت مؤثر و هدفمند نخواهیم داشت.

وی افزود: این منظومه دانشی است که زمینه کشف ظرفیت‌ها، فعال‌سازی توانمندی‌ها، توزیع امکانات، تنظیم شیوه‌های مدیریت، ایجاد بانک‌های اطلاعاتی و دانشی و تقسیم کار علمی را فراهم می‌آورد. دانشگاه ادیان و مذاهب خود یکی از مصادیق مدیریت دانش است و ما در حوزه‌های علمیه نیز به چنین نگرشی نیاز جدی داریم.

نماینده مجلس خبرگان رهبری با اشاره به ضرورت مدیریت اماکن، مدارس، مراکز آموزشی، جایگاه‌ها و سالن‌ها اظهار داشت: خوشبختانه قم در این زمینه وضعیت نامطلوبی ندارد و اقدامات شایسته‌ای نیز صورت گرفته است. برخی انتقادها در این زمینه منصفانه نیست؛ چراکه قم امروز شهری بین‌المللی است و طبعاً برای ایفای شایسته این نقش، به امکانات و زیرساخت‌های گسترده‌تری نیاز دارد.

این استاد حوزه و دانشگاه ادامه داد: ما با جهان در ارتباط هستیم و برای استمرار و تعمیق این ارتباط، به مدارس، اماکن، سالن‌ها و فضاهای مناسب برای عرضه و ارائه دستاوردهای علمی و فرهنگی، همچنین هتل‌ها و امکانات اقامتی متناسب نیازمندیم. اگر زیرساخت‌های لازم برای حضور و تعامل بین‌المللی فراهم نباشد، نوعی قصور در انجام رسالت ارتباطی شهر پدید می‌آید. ازاین‌رو، مدیریت زیرساخت‌های ساختمانی و فیزیکی نیز باید به‌عنوان یکی از ارکان حکمرانی مورد توجه قرار گیرد.

عضو هیئت امنای دانشگاه ادیان و مذاهب سپس به اهمیت مدیریت سازمانی اشاره کرد و گفت: مدیریت سازمانی مستلزم شناخت دقیق مجموعه‌های انسانی، از جمله تعداد و گونه‌های مختلف طلاب، استادان، پژوهشگران و دیگر نیروهای علمی و اجرایی است. خوشبختانه در این زمینه نیز تا حدودی پیشرفت‌های قابل‌توجهی داشته‌ایم.

نماینده مجلس خبرگان رهبری با تأکید بر اینکه مدیریت علم از دشوارترین عرصه‌های مدیریتی است، افزود: باید جغرافیای علم را به‌درستی بشناسیم؛ بدانیم دانش چگونه باید توزیع شود، چگونه می‌توان دانش‌های پراکنده را به یکدیگر پیوند داد و از ترکیب آن‌ها به مجموعه‌ای منسجم، جامع و پاسخگو دست یافت.

وی ادامه داد: باید خروجی دانش‌ها را در متن جامعه ارزیابی کنیم؛ بررسی کنیم که کلام ما تا چه اندازه پیش رفته، در کدام عرصه‌ها پاسخگو بوده و در چه زمینه‌هایی هنوز با کاستی مواجه است. باید بدانیم فقه ما از منظر اجتماعی تا چه میزان در جامعه مورد توجه قرار گرفته و چگونه می‌توان ظرفیت‌های آن را فعال‌تر کرد.

عضو هیئت مؤسس دانشگاه ادیان و مذاهب همچنین ضرورت ارزیابی نسبت نهادهای علمی و دینی با نسل جدید، به‌ویژه نسل Z، را مورد تأکید قرار داد و گفت: باید بررسی کنیم تا چه اندازه با نسل امروز ارتباط برقرار کرده‌ایم و برای تعمیق این ارتباط چه ظرفیت‌هایی در اختیار داریم. قدرت تبیین، تبلیغ و ترویج، توان ارتباطی، میزان و کیفیت حضور در فضای مجازی و ده‌ها مسئله دیگر، همگی در قلمرو حکمرانی دانش قرار می‌گیرند.

آیت‌الله مبلغی تصریح کرد: در غیاب حکمرانی دانش، چهار منظومه دانشی دیگر به مجموعه‌هایی پراکنده، گسسته، مقطعی، ناقص و فاقد ارتباط مؤثر با یکدیگر تبدیل می‌شوند؛ دانش‌هایی که ممکن است از پاسخگویی به نیازهای واقعی جامعه و اقتضائات جهان معاصر بازبمانند. آنچه می‌تواند همه این ظرفیت‌ها را گرد هم آورد، به آن‌ها جهت ببخشد و مدیریت واقعی و اثربخش را محقق سازد، دانش حکمرانی است.

ضرورت آینده‌پژوهی و طراحی سناریوهای علمی برای قم

نماینده مجلس خبرگان رهبری در ادامه، آینده‌پژوهی، سناریوشناسی و سناریوسازی را از دیگر الزامات حکمرانی دانش دانست و اظهار داشت: قم باید توانایی طراحی سناریوهای آینده خود را به دست آورد و برای جامعه فردا و تحولات پیش‌روی خویش برنامه‌ریزی کند. همان‌گونه که امام راحل تأکید داشتند، باید ده سال آینده را مطالعه و بررسی کنیم، نه اینکه همواره ده سال از تحولات عقب‌تر باشیم.

 نماینده جمهوری اسلامی ایران در کنفرانس فقه جده با اشاره به تأکیدات رهبر شهید انقلاب بر ضرورت آینده‌نگری، پاسخگویی و ارتباط مؤثر با جهان معاصر و نسل جوان گفت: ایشان در دیدارهای مکرر خود از قم، همواره بر این مسائل تأکید داشتند و پیام ارزشمندشان پیش از شهادت نیز ناظر به همین ضرورت بود؛ یعنی پاسخگویی به نیازهای روز و برقراری ارتباطی مؤثر با جهان امروز و جوان امروز. همه این موضوعات در چارچوب حکمرانی دانش معنا و جایگاه پیدا می‌کنند.

نماینده مجلس خبرگان رهبری در ادامه، علم‌سنجی، استقرار نظام‌های رصد علمی، دیپلماسی علم، شاخص‌سازی و ارزیابی، سیاست‌گذاری، راهبردپردازی علمی، سنجش و اندازه‌گیری علمی، اقتصاد دانش، شبکه‌سازی علمی و فرایندشناسی انتشار و انتقال دانش را از دیگر مؤلفه‌های این حوزه برشمرد و تأکید کرد: این موارد تنها بخشی از مسائل و موضوعات مرتبط با حکمرانی دانش‌های اسلامی هستند و این عرصه، شاخه‌ها و خوشه‌های دانشی بسیار گسترده‌تری دارد که باید به‌صورت جدی شناسایی، تدوین و پیگیری شوند.

تأکید بر وحدت اسلامی، دیپلماسی منطقه‌ای و مسئولیت علمی قم

آیت‌الله مبلغی در بخش پایانی سخنان خود، با ابراز خرسندی از شرایط کشور اظهار داشت: امروز به لطف خداوند در موقعیتی قرار داریم که کشور ما در حال درخشش است. رهبری معظم انقلاب با آگاهی، هوشیاری و هوشمندی، امور را مدیریت می‌کنند؛ ایشان منادی وحدت به معنای حقیقی کلمه‌اند، تحولات و وضعیت دشمن را از منظر روان‌شناختی و میدانی رصد می‌کنند و در نگاه منطقه‌ای خود، بر اصل اخوت اسلامی تأکید دارند.

وی افزود: تأکید اخیر ایشان بر ضرورت گسترش روابط دوجانبه با کشورهای همسایه نیز در همین چارچوب قابل ارزیابی است. با وجود محدودیت‌های موجود و شرایطی که کشور در وضعیت جنگی به سر می‌برد، مدیریت ایشان ناظر به ابعاد گوناگون شرایط، تحولات منطقه‌ای و اقتضائات اجتماعی است و از جامع‌نگری و اشراف بر مسائل برخوردار است.

نماینده مجلس خبرگان رهبری در پایان، ضمن قدردانی از رئیس دانشگاه ادیان و مذاهب، سخنان وی را امیدآفرین و روشنگر توصیف کرد و گفت: از سخنان بسیار خوب رئیس دانشگاه بهره‌مند شدیم؛ سخنانی که هم امیدبخش بود و هم ابعاد مختلف مسائل را به‌خوبی تبیین کرد.

وی همچنین از اعضای هیئت علمی، دانشجویان و میهمانان مراسم قدردانی کرد و با اشاره به رویکرد علمی و گفت‌وگومحور دانشگاه ادیان و مذاهب اظهار داشت: در خانواده علمی این دانشگاه، رشته‌های مرتبط با ادیان دیگر نیز تدریس می‌شود و ما برای شکل‌گیری و تقویت گفتمانی انسانی و معنوی، از آموختن، شنیدن و بهره‌گیری از تجربه‌های دیگران پرهیز نمی‌کنیم؛ بلکه به این رویکرد افتخار می‌کنیم و از شاگردی و آموختن از دیگران نیز ابایی نداریم.

عضو هیئت امنای دانشگاه ادیان و مذاهب با تأکید بر ضرورت گشودگی علمی و تعامل میان‌فرهنگی افزود: همان‌گونه که سیره امام حسین(ع) نیز بر توقف‌ناپذیری مناسبات و ارتباطات دلالت دارد، نباید در برابر گفت‌وگو و تعامل علمی و انسانی دیوارهای بلند غرور و خودبینی بنا کنیم. اگر چنین رویکردی در ایران تحقق یابد و زمینه ملاقات، گفت‌وگو و تعامل میان شرق و غرب فراهم شود، باید از پیش برای پاسخ‌گویی علمی، فکری و فرهنگی به پرسش‌ها و اقتضائات این مواجهه آمادگی داشته باشیم. در چنین شرایطی، رسالت دانشگاه ادیان و مذاهب بیش از پیش آشکار و روشن خواهد شد.

قرائت بیانیه دانشگاهیان در تجدید میثاق با رهبر معظم انقلاب و تجلیل از دانشجویان برگزیده

گفتنی است در ادامه این آیین، بیانیه دانشگاهیان دانشگاه ادیان و مذاهب در تجدید میثاق با رهبر معظم انقلاب اسلامی قرائت شد.
در این بیانیه، استادان و دانشجویان دانشگاه ادیان و مذاهب، خود را مخاطب مستقیم پیام حکیمانه، پدرانه و امیدآفرین رهبر معظم انقلاب خطاب به نامه‌های دانشجویان سراسر کشور دانسته و ضمن ابراز سپاس و امتنان از الطاف کریمانه و دعاهای خیر ایشان، آمادگی خود را برای پاسداشت این پیوند معنوی و تحقق عملی رهنمودهای ارزشمند رهبری اعلام کردند.
همچنین در بخش دیگری از این مراسم، از دانشجویان برگزیده و فعال دانشگاه ادیان و مذاهب، با اهدای لوح تقدیر و جوایز، تجلیل و قدردانی به عمل آمد.