به گزارش روابط عمومی دانشگاه ادیان و مذاهب، نشست علمی تخصصی با محوریت بررسی و معرفی کتاب «هم‌باوران» با حضور دکتر عباس خامه‌یار، نویسنده اثر و مشاور رئیس دانشگاه در امور بین‌الملل، در دانشگاه ادیان و مذاهب برگزار شد.

این نشست که با همکاری معاونت پژوهش دانشگاه ادیان و مذاهب و انجمن علمی ادیان و مذاهب حوزه ترتیب یافته بود، به‌منظور واکاوی ابعاد مختلف کتابی که به روایت‌هایی از دلدادگی شخصیت‌های برجسته مسیحی به اهل‌بیت (علیهم‌السلام) پرداخته است، برگزار شد و با استقبال اساتید، پژوهشگران و دانشجویان مواجه گردید.

این نشست علمی با خیرمقدم دکتر مهدی فرمانیان (استاد تمام گروه مذاهب اسلامی و رئیس هیئت مدیره انجمن علمی ادیان و مذاهب حوزه) به عنوان دبير و مجری برنامه آغاز شد.

دکتر فرمانیان با اشاره به پیشینه حضور دکتر خامه‌یار در لبنان و ديگر كشورهاى عربى به عنوان رایزن فرهنگی ایران، از خاطرات و ارتباطات گسترده خود با شخصیت‌های مسیحی منطقه گفت و ایشان را فردی وارسته، صاحب‌نظر و دارای جایگاه علمی و دینی در کشورمان دانست.

وی به نقل از محتوای کتاب، از چهره‌های سرشناسی همچون جورج جرداق، سلیمان کتانی، آنتوان بارا و میشال کعدى یاد کرد و این اثر را محصول سال‌ها تعامل و دوستی عمیق با این شخصیت‌ها دانست، نه صرفاً یک گزارش رسمی یا مصاحبه‌های اداری.

در ادامه، حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر محمد مسجدجامعی (مشاور عالی رئیس دانشگاه ادیان و مذاهب، سفیر سابق ایران در واتیکان) به‌عنوان نخستین سخنران، به تبیین ویژگی‌های منحصربه‌فرد کشور لبنان پرداخت. وی تأکید کرد: تلقی مسیحیان لبنانی نسبت به اسلام، تشیع و ایران، با دیگر مسیحیان منطقه نظیر مسیحیان مصر یا عراق تفاوت اساسی دارد.

دکتر مسجدجامعی با اشاره به سابقه تاریخی مدارس جدید در لبنان از اواخر قرن هجدهم و نوزدهم میلادی که توسط میسیونرها تأسیــس شدند، اظهار کرد: این مدارس برخلاف بسیاری از مناطق دیگر، رویکردی ادبی و فرهنگی داشتند و به همین سبب، تحصیل‌کردگان لبنانی از درک عمیق‌تری نسبت به ادبیات و مفاهیم تاریخی جهان اسلام برخوردار شدند.

وی از نهج‌البلاغه به عنوان «مدخل ورود» مسیحیان لبنانی به هویت ادبی عربی و سپس آشنایی با امام علی (ع) و امام حسین (ع) یاد کرد و این جریان را عامل تولد آثاری ماندگار و حتی فراتر از آنچه شیعیان در این حوزه تولید کرده‌اند، دانست.

سفیر سابق واتیکان همچنین به عناصر فرهنگی و هنری ایرانی مانند ظرافت‌های شعر و معماری منحنی‌وار اشاره کرد که به‌عنوان جاذبه‌های تمدنی ایران، افزون بر ابعاد سیاسی، در دل مسیحیان خاورمیانه جای دارد.

دکتر مسجدجامعی ادامه داد: یک مشکل در ایران این است که لبنان را به عنوان لبنان کم می‌شناسند. لبنان به لحاظ تاریخی و تجربه‌اش با تاریخ معاصر، هیچ‌کدام از کشورهای منطقه عربی این تجربه را نداشتند. دوم، در این کتاب، علاقه به تشیع و علاقه به ایران به خوبی آمده است. یک مشکل بزرگ در ایران این است که چرایی و چگونگی دوستی دیگران با ایران، آنچنان که بایداحساس نمی‌شود. علاقه به ایران در لبنان بسیار قوی و نیرومنداست. لبنانی‌ها در مقایسه با دیگر کشورهای منطقه، نسبت به ایران پیش‌قضاوت تاریخی و مذهبی ندارند. تاریخ ایران، تاریخی است که با عموم ادیان و مذاهب آمیخته است. بخش دیگرش مربوط به ظرافت‌های خاص ایرانی است؛ ظرافت‌هایی که در شعر و خط و موسیقی و معماری وجود دارد.

مشاور عالی رئیس دانشگاه ادیان و مذاهب تشریح کرد: اواخرقرن هجدهم و اوایل قرن نوزدهم، مدارس سبک جدید توسط میسیونرها در منطقه شام، به ویژه لبنان، زیاد شد. این مدارس برخلاف جاهای دیگر که به علوم تجربی می‌پرداختند، در این منطقه رویکرد ادبی و فرهنگی داشتند. تحصیل‌کردگان لبنانی اطلاعاتشان نسبت به تاریخ و فرهنگ اسلامی خیلی بیشتر بود و در جریان کشف گذشته ادبی، با نهج‌البلاغه برخورد کردند. این‌هامعمولاً با یک دو زبان بین‌المللی آشنا بودند و با ادبیات جدیدجهانی آشنا بودند. زیبایی ادبی نهج‌البلاغه به اضافه مفاهیم شایع در اوایل قرن بیستم مثل عدالت‌خواهی و انسان‌دوستی، ترکیب شد و علاقه به نهج‌البلاغه را بیشتر کرد. از خلال نهج‌البلاغه با امام حسین (ع) آشنا شدند.

دکتر مسجدجامعی در پایان افزود: این جریان آثاری را ایجاد کرد که به مراتب قوی‌تر از آثاری بود که شیعیان ایجاد کرده بودند. یک سنی در بهترین حالت، علی (ع) را یکی از خلفای راشدین می‌داندو انگیزه‌ای ندارد که خودِ علی را بشناسد. اما یک مسیحی، علی را با خودِ علی می‌شناسد. مدخل او ادبیات جهانی است و وقتی با این متن برخورد می‌کند، نتیجه‌اش فراتر از آن چیزی است که معمولاً نوشته شده است.

در ادامه حجت‌الاسلام والمسلمین سید ابوالحسن نواب، (مؤسس و عضو هیئت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب) به عنوان دومین سخنران، با اشاره به فضای باز علمی و فرهنگی دانشگاه ادیان و مذاهب که با حمایت رهبر فقید انقلاب اسلامی، حضرت آیت‌الله العظمی امام خامنه‌ای (رضوان الله تعالی علیه) امکان‌پذیر شده بود، سخن خود را آغاز کرد.

وی با ذکر خاطره‌ای از ارادت یک مقام مسیحی لبنانی به امام حسین (ع) و آیین پخت نذری در دهه محرم، عمق نفوذ معارف اهل‌بیت (علیهم السلام) را در بدنه اجتماعی مسیحیان خاورمیانه، به‌ویژه لبنان، یادآور شد. استاد نواب بر وحدت ذاتی ادیان آسمانی تأکید کرد و با استناد به آیه «إِنَّ الدِّینَ عِندَ اللَّهِ الْإِسْلَامُ»، جوهر مشترک ادیان را «تسلیم در برابر خداوند» دانست و اختلافات را تنها در شرایع و مناهج (روش‌ها) معرفی کرد، نه در اصول گوهرین توحید و نبوت.

مؤسس دانشگاه ادیان و مذاهب تشریح کرد: بنابراین روابط مسیحی‌های خاورمیانه، چه اردن، چه سوریه، چه عراق، چه لبنان و چه ایران، با مسیحی‌های اروپا و آمریکا کاملاً فرق می‌کند. هم اعتقادشان، هم باورشان و هم دیانتشان با آنها قابل مقایسه نیست. آنچه آقای دكتر خامه‌یارجمع‌آوری کردند، نظرات مسیحی‌های متدین خاورمیانه است که خودشان را با ما هم‌خانواده می‌دانند. امام حسین (ع) را یکی از حواریون مسیح می‌دانند و بین خودشان و ما جدایی احساس نمی‌کنند.

وی کتاب «هم‌باوران» را تجلی‌گاه این وحدت متعالی و نشان‌دهنده هم‌خانوادگی پیروان ادیان آسمانی توصیف کرد و از تلاش‌های دکتر خامه‌یار برای ثبت این میراث ارزشمند قدردانی نمود.

مؤسس دانشگاه ادیان و مذاهب بیان کرد: «إِنَّ الدِّینَ عِندَ اللَّهِ الْإِسْلَامُ»؛ دین، تسلیم خدا بودن است که ابراهیم هم گفت. اختلافات در شرایع است که می‌فرماید: «لِکُلٍّ جَعَلْنَا مِنکُمْ شِرْعَةً وَمِنْهَاجًا». اما گوهر دین یکی است: گوهر توحید و گوهر نبوت. کار جناب آقای خامه‌یار، تثبیت این وحدت متعالی است. می‌گویداین‌ها همینطور که حواریون مسیح برایشان مهم است، حواریون پیامبر ما هم برایشان مهم است و رهبران دینی تشیع هم برایشان مهم است. راجع به امام حسن مجتبی و امیرالمومنین کتاب‌های زیادی نوشته‌اند. من نو جوان بودم کتاب‌های جورجی زیدان راجع به حضرت زینب و امام حسین (ع) بود. این‌ها ارتباط گسترده و عمیقی با همه ائمه دارند. اگر این مجموعه جمع‌آوری شود، شاید ۱۰۰ جلد بشود.

سومین سخنران، دکتر احمدرضا مفتاح، (معاون پژوهش دانشگاه ادیان و مذاهب، عضو پیوسته انجمن علمی ادیان و مذاهب حوزه) سخنان خود را با رویکردی نظری و با ارائه یک دسته‌بندی از انواع گفت‌وگوی ادیان دنبال کرد. وی گفت‌وگوی معرفتی (شناختی)، گفت‌وگوی وجودی (دلی) و گفت‌وگوی کارکردی را سه گونه اصلی این تعاملات برشمرد.

دکتر مفتاح با اشاره به اینکه اغلب گفت‌وگوهای رسمی و نهادی در ایران و جهان در سطح نوع اول (معرفت‌شناسانه) باقی می‌مانند و موفقیت چندانی در عرصه کارکردی نداشته‌اند، اثر دکتر خامه‌یار را مصداق بارز «گفت‌وگوی دلی» و «وجودی» دانست که از حیث کمیابی و تأثیرگذاری، در درجه بالایی قرار دارد.

وی خاطرنشان کرد که نویسنده و طرف‌های گفت‌وگو در این کتاب، با صادقانه و صمیمانه سخن گفتن، به سطحی از تأثیر دست یافته‌اند که در نشست‌های رسمی و دیپلماتیک کمتر به چشم می‌خورد.

دکتر مفتاح، مطالعه این کتاب را به‌ویژه از زبان مخاطبان غیرمسلمان و به تعبیر مولوی «شنیدن سخن سر دلبران از زبان دیگران»، ارزشمند و مغتنم برشمرد و بر ضرورت ترجمه آن به زبان‌های مختلف برای معرفی اهل‌بیت از زاویه‌ای نو تأکید کرد.

دکتر مفتاح به مدخل ورود مسیحیان لبنانی به معارف اهلبیت پرداخت و با تأکید بر رویکرد ادبی آنان در مواجهه با متون دینی، بر این نکته صحه گذاشت که مسیحیان لبنانی، امام علی (ع) و امام حسین (ع) را با خودِ آن بزرگواران شناختند، نه از طریق وراثت یا تبلیغات قالبی.

وی از کتاب سلیمان کتانی به عنوان شاهدی بر این مدعا یاد کرد که شخصیت‌های مسیحی توانسته‌اند روایتی دست‌اول و نو از سیره و کلام امیرالمؤمنین ارائه دهند که گاه برای خود شیعیان نیز تازگی دارد. همچنین استاد فرمانیان با اشاره به نکته‌ای از سخنان استاد مسجدجامعی، بر تفاوت اساسی فضای فکری و جامعه‌شناختی لبنان با دیگر نقاط جهان عرب تأکید کرد تا خوانندگان کتاب را از تعمیم‌های نادرست نسبت به سایر مسیحیان شرق، مانند قبطیان مصر یا مسیحیان عراق، برحذر دارد.

در بخش پایانی نشست، دکتر عباس خامه‌یار (نویسنده کتاب «هم‌باوران» و مشاور رئیس دانشگاه ادیان و مذاهب در امور بین‌الملل)، به بیان انگیزه و فرآیند نگارش این اثر پرداخت. وی تصریح کرد که این کتاب نه یک اثر تحلیلی، که حاصل «تجربه زیستی و سفر معنوی نزدیک به چهار دهه» او با چهره‌های شاخص مسیحی است.

دکتر خامه‌یار از جورج جرداق به عنوان نویسنده کتاب ماندگار «علی صوت العدالة الانسانیة» یاد کرد که در بستر بیماری با بغض و اشک از شب ضربت خوردن امام علی (ع) سخن گفته است.

وی همچنین از  جوزف الهاشم، از خاندان هاشم لبنان، و سلیمان کتانی نام برد و به دلدادگی آنان به ایران تمدنی و نه صرفاً سیاسی اشاره کرد. نویسنده در ادامه بر این نکته مهم تأکید کرد که کتاب «هم‌باوران» سرشار از اطلاعات دقیق و مستند درباره شخصیت‌های مسیحی و سیر تاریخی علل گرایش آنان به تشیع است و صرفاً یک روایت عاطفی احساسی نیست. وی از نگارش مقدمه این کتاب توسط استاد ارجمند، آیت‌الله سید مصطفی محقق داماد، سخن به میان آورد و از آغاز فرآیند ترجمه این کتاب به زبان‌های عربی و انگلیسی خبر داد.

وی ادامه داد: جورج زكى الحاج، شاعر مسیحی، دیوانی راجع به امام حسین (ع) دارد که اشعار فاخری است. از او پرسیدم این شعرها را چگونه سروده‌ای؟ گفت مادرم در روزهای عاشورا مرا که نوزاد بودم، به مجالس امام حسین (ع) می‌برد. این اشک‌هایی که روی صورتم سرازیر می‌شد، ترجمان همان اشک‌هاست.
خامه يار افزود: بعید می‌دانم ما شاعری به توانمندى  جورج شکور داشته باشیم. او در رابطه با پيامبر اكرم، امام على و امام حسين (عليهما السلام) بيداد مى‌كند و حماسه پيامبر و حماسه امام على و حماسه امام حسين را مى آفريند.

وی ادامه داد: سلیمان کتانی، ۱۱ جلد کتاب درباره ائمه اطهار  (ع) نوشته و آخرین جلد را به امام خمینی (ره) اختصاص داده است. من برای صدمین سال تولدش برنامه گرفتم و از آقای دكتر رفیعی دعوت کردم. ایشان گفتند حضرت آقا راجع به کتانی مطالب فراوانى فرمودند و توصیه کردند که کتاب‌هایش را بخوانید. ميشل كعدى ديگر اديب مسيحى كه ١٠ جلد راجع به امامان شيعة كتاب نوشته كه همه کتابهايش در سلسله «سر دلبران» ترجمه و منتشر شده است.

مشاور رئیس دانشگاه ادیان و مذاهب در امور بین‌الملل بیان کرد: من یک کار پژوهشی ۷۰۰صفحه‌ای در این زمینه انجام داده‌ام که انشاءالله به زودى منتشر می‌شود وعلل اين گرايش را كالبد شناختى كرده‌ام و دریچه ورود آن‌ها به دنياي اهل‌بيت (علیهم السلام) دقیقاً نهج‌البلاغه است. وقتی وارد دنیای نهج‌البلاغه می‌شوند، وارد حادثه کربلا و آلام مشترک امام حسين با حضرت مسیح می‌شوند و این همگرایی دردمندانه، شعرهای فاخر و مواضع محکم را خلق کرده است.

دکتر خامه یار در پایان افزود: این اثر در حال ترجمه به زبان عربی و انگلیسی است و انشاءالله به زودی به اين دو زبان منتشر خواهد شد.

همچنین در این نشست، کلیپی تصویری از گفت‌وگوی اسقف حسام یوحنا درویش، از اسقف‌های منطقه بقاع لبنان و رئیس کمیته اسقفی گفت‌وگوی اسلام و مسیحیت، پخش شد که ایشان ضمن ابراز علاقه وافر به خاندان عصمت و طهارت، بر ضرورت همگرایی و همدلی میان مسلمانان و مسیحیان برای مقابله با چالش‌های مشترک تأکید کردند.

نشست علمی تخصصی بررسی و معرفی کتاب «هم‌باوران» با قدردانی از یکایک سخنرانان و تأکید بر ضرورت بهره‌مندی از این گونه آثار ارزشمند برای غنی‌سازی منابر و برنامه‌های فرهنگی و همچنین اطلاع‌رسانی در مورد برنامه‌های آتی مرتبط با ترجمه و بازنشر این کتاب، پایان یافت.