به گزارش روابط عمومی دانشگاه، مجلس سوگواری حضرت اباعبدالله الحسین (ع)، با حضور و سخنرانی حجت الاسلام والمسلمین دکتر محمد زرقانی، عضو هیئت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب برگزار شد.

دکتر محمد زرقانی، عضو هیئت علمی دانشگاه، در سومین جلسه از سلسله سخنرانی‌های دهه اول محرم در نمازخانه دانشگاه ادیان و مذاهب به طرح مباحثی پیرامون «سبک زندگی حسینی از منظر مناسبات» پرداخت.

 مناسبات؛ کلید درک سبک زندگی حسینی 

وی با اشاره به تخصص خود در حوزه «مناسبات» گفت: «مناسبات به معنای ارتباط است، نه مناسبت. مناسبات یعنی نحوه رفتار و تعامل انسان‌ها با یکدیگر. اما قبل از اینکه با دیگران رابطه خوبی برقرار کنیم، باید ابتدا با خودمان تکلیفمان مشخص باشد؛ یعنی بدانیم با خودمان چند چندیم. اگر رابطه درستی با خودمان نداشته باشیم، قطعاً با دیگران، خانواده، همکلاسی‌ها، اساتید و همسایگان نمی‌توانیم رابطه درست برقرار کنیم».

دکتر محمد زرقانی تأکید کرد: «برای اینکه با خودمان رابطه درستی داشته باشیم، به عناصر و مقدماتی نیاز است. همچنین برای رابطه درست با دیگران، طبیعتاً باید با خدای خود نیز رابطه درستی برقرار کرده باشیم. بنابراین چند طرف درگیرند: خودم با خودم، خودم با خدایم، خودم با دیگران (که می‌توانند دوست، خانواده، بستگان، همکلاسی‌ها، اساتید یا حتی مخالفان باشند)».

 مبانی فکری؛ اولین عنصر تأثیرگذار در مناسبات 

وی اولین عنصر تأثیرگذار در رابطه انسان با خود و دیگران را «مبانی فکری، اعتقادی، عقلی و اخلاقی» دانست و گفت: «این مبانی لزوماً مختص به مسلمان یا شیعه نیست؛ بلکه هر انسانی بر اساس اصولی که دارد، رفتار می‌کند. اما اگر مسلمان و شیعه هستیم، بخش عمده این مبانی از قرآن، آیات، روایات و سیره معصومین (ع) قابل استنباط است. این مبانی شامل خداشناسی، هستی‌شناسی، انسان‌شناسی، معرفت‌شناسی و فرجام‌شناسی می‌شود».

عضو هیئت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب عنصر دوم را «اهداف» خواند و گفت: «ما در این مجلس اهدافی داریم؛ برخی می‌خواهند روضه‌خوانی کنند، برخی سینه‌زنی، و برخی اهداف دیگری دارند. اما دو طیف یا دو طرف از این مدل وجود دارد: مبانی و اهداف که تقریباً ثابت هستند، و شرایط سیاسی و اجتماعی که سیال و تغییرپذیر است و اقتضائات خاص خود را در هر موقعیتی دارد. به همین منظور نحوه صحبت من در مجلس عزاداری اباعبدالله الحسین (ع) باید غیر از نحوه صحبت من در یک مجلس عروسی باشد».

 مناسبات؛ ارتباطی چندوجهی 

وی با تعریف مناسبات به عنوان هر نوع ارتباط (چشمی، صوتی، شنیداری و …)، گفت: «این مناسبات تحت تأثیر عوامل سه‌گانه مبانی، اهداف و شرایط سیاسی ـ اجتماعی قرار می‌گیرد. مبانی و اهداف تقریباً ثابت هستند (البته بر اساس دین و باور و اعتقادات افراد)، اما شرایط سیال است و اقتضائات خاص خود را در هر شرایطی دارد».

دکتر زرقانی با اشاره به اینکه بحث خود را از زاویه (مناسبات) درباره سبک زندگی حسینی ارائه خواهد داد، گفت: «اباعبدالله الحسین (ع) یک سری مبانی داشت؛ صرفاً مباحث مربوط به جریان کربلا و عاشورا نیست، بلکه در طول حیات مبارکش، چه در زمانی که امامت بر عهده امام حسن مجتبی (ع) بود و چه در جریان قبل از کربلا در مدینه، نوع رابطه‌اش با دیگران، معاویه، دوستان و غیردوستان، از این مبانی نشأت می‌گرفت. مبانی‌ای مانند کرامت انسانی، حاکمیت مشروعیت الهی و طاغوت بودن حاکمیت غیرالهی».

وی یکی از مهم‌ترین اهداف اباعبدالله الحسین (ع) را «برپایی، استحکام و حفظ دین و شریعت» دانست و گفت: «ایشان فرمودند: اگر اسلام دین رسول خدا (ص) به غیر از کشته شدن من پایدار نمی‌ماند، پس مرا دریابید و بگیرید.»

عضو هیئت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب با اشاره به دعای عرفه امام حسین (ع)، گفت: «امام حسین (ع) در دعای شریف عرفه، سخنان گوهرباری دارند که بسیاری از مبانی، اهداف و مدل مناسبات و ارتباطات ایشان از آن قابل استنباط است. به عنوان نمونه، حضرت فرمودند: “الهی انا الفقیر…” و “ماذا وجد من فقدک و ما الذی فقد من وجدک”؛ یعنی کسی که تو را ندارد چه دارد و کسی که تو را دارد چه چیز را ندارد؟ این مبانی معرفت‌شناسی نشان می‌دهد که اگر معرفت نفس درستی داشته باشیم، افسرده نمی‌شویم، ناامید نمی‌شویم و در برابر مصائب، تسلیم و راضی به رضایت الهی خواهیم بود».

 همگرایی و واگرایی؛ دو رویکرد در مناسبات 

دکتر زرقانی سبک زندگی حسینی را در قالب دو رویکرد «همگرایی» و «واگرایی» تبیین کرد و گفت: «همگرایی لزوماً به معنای تعامل نیست؛ بلکه مصادیق آن شامل تعامل، رواداری و تحمل دیگران است. واگرایی نیز لزوماً برخورد فیزیکی نیست؛ مناظره، بحث، جدل و ردّ نیز مصادیق واگرایی هستند. متأسفانه برخی تصور می‌کنند که چون به دنبال تقریب هستیم، باید تقابل را کنار بگذاریم؛ در حالی که تولی و تبری و دشمنی داشتن با دشمنان رسول خدا و اهل بیت (علیهم السلام)، جز باورهای ماست».

وی تأکید کرد: «نحوه رابطه و برخورد و سبک زندگی حسینی در قالب رفتارهای همگرایانه (تعاملی و رواداری) و واگرایانه (تقابلی) قابل طرح است. اما اباعبدالله الحسین (ع) با خانواده و دوستان مناسبات مختلفی داشت. در مقابل جاهلان و دشمنان معاند، تا ۹۰ درصد رویکرد همگرایی (به ویژه رواداری) داشت و تقابل فیزیکی مانند عمل جراحی، آخرین مرحله بود. حتی با دشمنان، تا جایی که امکان دارد، باید از باب رواداری برخورد کرد».

 رفتار همگرایانه امام حسین (ع) در عاشورا 

عضو هیئت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب با اشاره به روز عاشورا، گفت: «امام حسین (ع) در مقابل جمعیت عظیمی از دشمنان که عمده آن‌ها جاهل بودند، رفتار همگرایانه و روادارانه داشت. ایشان فرمودند: “ای مردم! عجله نکنید، صدای من را بشنوید، حرف من را بشنوید، عجله نکنید در کشتن من، اجازه دهید حرف‌هایم را بزنم، فکر کنید و اندیشه کنید و اگر خواستید من را بکشید، هر کاری دوست دارید بکنید، اما عجله نکنید.” در ادامه، ایشان ولایت خود را اعلام کردند، به جایگاه رفیع اهل بیت (علیهم السلام) اشاره کردند، اتمام حجت کردند و از آینده خبر دادند که پس از من کسانی بر شما مسلط خواهند شد. که در نهایت، چند نفری از این فرمایشات متنبه شدند».

 واگرایی در مقابل دشمنان معاند 

دکتر محمد زرقانی در پایان در خصوص واگرایی در مقابل دشمنان معاند، افزود: «امام حسین (ع) در شرایط خاصی، حتی در مقابل دشمنان معاند نیز رواداری از خود نشان می‌داد. به عنوان نمونه، زمانی که مسئولیت امامت بر عهده ایشان نبود (دوران امامت امام حسن مجتبی (ع))، با معاویه رواداری کرد، بیعت کرد و به عهدنامه امام حسن (ع) وفادار ماند. همچنین در زمان خلافت و امامت امام علی (ع)، با اینکه می‌دانست عثمان چه شخصیتی دارد، در جهت حفظ جان و امنیت خانه عثمان مأمور شد و همراه با برادرش محافظت کرد. اما در جریان کربلا، پس از اتمام حجت، دیگر کنار نیامد و در مقابل کسانی که دعوت به بیعت با یزید می‌کردند، ایستادگی کرد و فرمود: هیهات منا الذلة».