سازمان وکالت؛ رمز موفقیت امام هادی(ع) در حفظ آموزههای تشیع
سالروز ولادت امام هادی(ع)، یادآور طلوع خورشیدی است که در یکی از دشوارترین دورههای تاریخ اسلام، پرچم هدایت، آگاهی و بصیرت را برافراشته نگه داشت.
به گزارش روابط عمومی دانشگاه؛ عضو هیئت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب گفت: امام هادی(ع) با استفاده از سازمان وکالت و شبکه گسترده آن در مناطق مختلف تلاش میکرد تا به سؤالات و نیازهای مردم بهویژه شیعیان پاسخ بگوید و با ایجاد فضای تفاهم مشترک، اطلاعرسانی مستمر و موضعگیری محکم و مستدل در حفظ جامعه شیعه و توسعه آموزههای تشیع موفق شود.سالروز ولادت امام هادی(ع)، یادآور طلوع خورشیدی است که در یکی از دشوارترین دورههای تاریخ اسلام، پرچم هدایت، آگاهی و بصیرت را برافراشته نگه داشت. آن حضرت در روزگاری میزیست که فشار سیاسی عباسیان، محدودیتهای شدید حکومتی و جنگ گسترده فکری و اعتقادی، جامعه اسلامی را با چالشهای فراوان روبهرو کرده بود.
با این حال، امام هادی(ع) نهتنها در برابر این فشارها عقبنشینی نکردند، بلکه با صبر، تدبیر و روشنگری، راهی ماندگار برای حفظ هویت دینی و انسجام شیعیان ترسیم کردند. سیره آن امام بزرگوار نشان میدهد که در میدان نبرد اندیشهها، آگاهیبخشی، تربیت فکری و ایجاد شبکهای مطمئن از ارتباط و هدایت، از مهمترین ابزارهای مقابله با انحرافات است.
امام هادی(ع) با بهرهگیری از شیوهای عمیق و آیندهنگر، جامعه شیعه را برای مواجهه با دورانهای سختتر، بهویژه عصر غیبت، آماده ساختند. در مکتب ایشان، ایمان تنها یک باور قلبی نبود، بلکه با شناخت، تحلیل درست و قدرت تشخیص حق از باطل معنا مییافت.
از همینرو، زندگی آن حضرت برای انسان امروز نیز سرشار از درسهایی ارزشمند در زمینه مقابله با شبهات، جنگ شناختی و حفظ پیوند با حقیقت است؛ بازخوانی شخصیت امام هادی(ع) فرصتی است برای تأمل در این حقیقت که هدایت الهی حتی در سختترین شرایط، با حکمت، استدلال و ارتباط مؤثر با مردم تداوم مییابد.
خبرنگار ایکنا از قم در همین راستا با حجتالاسلام والمسلمین سیدناصر موسوی، عضو هیئت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب گفتوگویی کرده است که مشروح آنرا در ادامه میخوانیم:
ایکنا – با توجه به اینکه امام هادی(ع) تحت نظارت شدید عباسیان بودند، استراتژی ایشان برای تربیت نسل بعدی شیعیان و حفظ پیوند با پیروانشان چه بود؟
امام هادی(ع) در دوره امامت خود با شش خلیفه عباسی (معتصم، واثق، متوکل، منتصر، مستعین و معتز) معاصر بودند. حضرت در مدینه سکونت داشتند تا اینکه متوکل عباسی در سال ۲۳۳ هجری قمری، امام را به اجبار به سامرا احضار کرد و حضرت تا زمان شهادت در این شهر تحت نظر و محصور بودند.
خلیفه عباسی سعی میکرد از هر فرصتی برای تحقیر حضرت و کاهش جایگاه آن بزرگوار استفاده کند، بهطور نمونه در نخستین روزی که حضرت وارد سامرا شد، به دستور خلیفه عباسی، یک روز او را در «خانِ صَعالیک» محل استقرار و تجمع گدایان و مستمندان نگاه داشتند و روز بعد به خانهای که برای اسکان آن حضرت درنظر گرفته شده بود، بردند یا بهطور نمونه امام هادی(ع) معمولاً شبانه و بیخبر به کاخ خلیفه احضار میشدند و از ارتباط شیعیان با حضرت جلوگیری میکردند.
در این وضعیت امام هادی(ع) مانند پدران خود برای هدایت و تربیت شیعیان زمان خود و انتقال آن به نسلهای بعدی شیعیان اهتمام داشتند. امامان شیعه پس از حادثه عاشورا زمینهسازی کردند تا شاگردان و اصحاب خود را تربیت کنند و آنان را در مسیر علمی رشد دهند و سپس از آنها شبکهای سازمان یافته و سازماندهی شده ایجاد کنند تا نیازهای آنان را در زمینههای اعتقادی، فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی برآورند و در فضای سیاسی، آنان را حفظ و هدایت کنند. این شبکه که در سرزمینهای اسلامی فعالیت میکرد با عنوان سازمان وکالت شناخته میشود.
سلطه سیاسی عباسیان و نگرانی از نفوذ شیعیان موجب شده بود برای ایجاد تفرقه بین شیعه تلاش و آنان را به گروهها و جریانهای مختلفی تقسیم و بین آنها رقابت ایجاد کنند؛ امام با استفاده از سازمان وکالت و شبکه گسترده آن در مناطق مختلف تلاش میکرد تا به سؤالات و نیازهای مردم بهویژه شیعیان پاسخ بگوید و با ایجاد فضای تفاهم مشترک و اطلاعرسانی مستمر و موضعگیری محکم و مستدل در حفظ جامعه شیعه و توسعه آموزههای تشیع موفق شود.
از دیگر کارکردهای سازمان وکالت تقویت بنیانهای اعتقادی از طریق تبیین آموزهها و معرفی انحرافات موجود در جریانهای مخالف و معارض بود که با درایت امام صورت میگرفت.
سازمان وکالت علاوه بر هدایت سیاسی، اجتماعی و تقویت ریشههای اعتقادی، یک سازمان علمی و اقتصادی نیز بود که ضمن ایجاد ارتباط مستمر امام با گروهها و پیروان مناطق مختلف، نیازهای مالی و سؤالات و شبهات علمی را پاسخ میگفتند و موجب انسجام و پایایی جامعه پیروان میشدند و آنان را در برابر هجوم علمی و فشار اقتصادی یاری میکردند.
ایکنا – به نظر شما، بزرگترین درس زندگی امام هادی(ع) برای نسل امروز که با بمباران اطلاعاتی و شبهات روبروست، چیست؟
امام هادی(ع) در شرایطی بسیار سخت هدایت شیعیان و پیروان را بر عهده گرفتند و برای توفیق بیشتر و تضمین بالاتر تلاش کردند تا مردم با مجهز شدن به آگاهیهای لازم و اعتقادات درست و موضعگیریهای مناسب و متناسب نقش فعالی در حفظ و استمرار آموزههای دینی و شبکه افراد متدین جامعه داشته باشند. درواقع امام هادی(ع) زمینه هدایت جامعه در عصر غیبت را فراهم میکردند تا در صورت غیبت امام جامعه، مردم اصول دینی و آگاهیهای لازم را فراگرفته باشند.
در برخی گزارشها نحوه استخراج نکات مورد نیاز از آیات قرآن و نحوه رسیدن به جواب حقیقی از منابع ذکر شده و شیوه کشف انحرافات و مواضع نادرست تبیین شده است تا شیعیان و متدینان به اصطلاح به جای ماهی گرفتن ماهیگیری یاد بگیرند.
شاید مهمترین درس امام هادی(ع) برای نسل امروز و شیعیان عصر حاضر این باشد که مهارت استفاده از اطلاعات و گزارشهای متعدد برای رسیدن به پاسخ صحیح و موضع درست را بیاموزند و به شبکه امامت و وکالت علاوه بر امام اعتماد داشته باشند تا اعتبار هدایت امام از طریق هدایت شبکهای افزایش یابد.
ایکنا – درخصوص مبارزه در دوران امام هادی(ع)، توضیح بفرمایید.
بله همواره جنگ نرم و اقناع اذهان برای مشروعیت دادن به اقدامات مؤثرتر از جنگ سخت و نظامی بوده و بهطور عمده قبل از اقدام برای ضربه زدن یا تخریب یک شخص، گروه یا ملتی تلاش میکنند که با ایجاد سؤالات و شبهات و مطالبههای حق بهجانب اقدام خود را توجیه کنند. امروزه نیز جنگ شناختی و راهبردی و نیز جنگهای ترکیبی جایگاه جنگ نرم و اهمیت آن را بالاتر برده است. اساساً راهبرد عباسیان در قبال امام هادی(ع) مشروعیتزدایی و ایجاد سؤال و شبهه فراوان برای زیر سؤال بردن حقانیت امام و مکتب مورد تأیید ایشان بود.
مردمان زیادی تحتتأثیر این جنگ روانی که با استفاده از پوشش قدرت و خلافت انجام میشد، قرار میگرفتند و باطل السحر امام هادی(ع) در مقابل آنها تبیین درست آموزههای اسلامی و توضیح مستدل و محکم جایگاه امامت و نیز بیان روشن انحرافات و لغزشهای عباسیان بود.
شفافیت استدلال و ارتباط مستمر از طریق شبکه سازمان وکالت و برنامهریزی و تلاش برای تبیین گسترده و علمی در برابر سؤالات و شبهات توانست به ماندگاری تفسیر درست دین و استمرار راه درست و موضع صحیح مردم بهویژه شیعیان و پیروان حضرت منجر شد و زمینه هدایت ساختاری در دوره غیبت امام عصر(عج) را فراهم کرد.