دیپلماسی فرهنگی سلاح نرم جنگ رمضان بود
دیپلماسی فرهنگی در "جنگ رمضان" جنگ نظامی را به مسئلهای اخلاقی تبدیل کرد.
به گزارش روابط عمومی دانشگاه، به همت معاونت ارتباطات و امور بینالملل دانشگاه ادیان و مذاهب، نشست تخصصی «دیپلماسی فرهنگی، رسانهای و علمی در جنگ رمضان» با حضور جمعی از کارشناسان و مسئولان عرصه دیپلماسی کشور برگزار شد.
دکتر مصطفی دریاباری، رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در آفریقای جنوبی، در نشست تخصصی «دیپلماسی فرهنگی، رسانهای و علمی در جنگ رمضان» با تأکید بر نقش بیبدیل دیپلماسی فرهنگی در جنگ رمضان اظهار داشت: «در این جنگ، دیپلماسی فرهنگی دیگر یک ابزار صرف عادی نبود، بلکه در حقیقت یک سلاح جنگی نرم شده بود. در ادبیات جدید روابط بینالملل، دیپلماسی فرهنگی پیشتر به عنوان نمایش فرهنگ شناخته میشد، اما اکنون بخشی از جنگ نرم یا به اصطلاح “Cognitive Warfare” و “Perception Management” محسوب میشود.»
چهارچوببندی معنایی جنگ
رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در آفریقای جنوبی به چهار لایه اصلی دیپلماسی فرهنگی در جنگ رمضان اشاره کرد: لایه اول: انتقال ارزشها؛ که مشخصاً انتقال ارزشهای مربوط به جنگ و ارزشهای ایران اسلامی است. لایه دوم: چهارچوببندی معنایی (Framing)؛ تعریف مجدد مفاهیم جنگ در افکار عمومی خواهد بود و لایه سوم: تحریک احساسات جمعی (Emotional Mobilization)؛ به معنای ایجاد همدلی و احساسات جمعی نسبت به مظلومان است. چهارمین لایه نیز مهندسی مشروعیت (Legitimacy Engineering)؛ ایجاد مشروعیت برای اقدامات جبهه مقاومت است.
تبدیل جنگ نظامی به نبرد اخلاقی
دکتر دریاباری با ارائه یک تحلیل راهبردی گفت: «ایران موفق شد جنگ را از یک “Security Issue” (موضوع امنیتی و نظامی) به یک “Moral Issue” (مسئله اخلاقی و معنوی) تبدیل کند. این همان چیزی است که در نظریههای ارتباطات به عنوان “تغییر ساختار معنایی” شناخته میشود.»
وی افزود: «از ابتدای انقلاب، ما ترکیبی از سه مؤلفه را داشتیم: هویت اسلامیِ اسلام ناب محمدی، ضداستکباری و تمدن ایرانی. در این جنگ، هر سه مؤلفه به درستی کنار هم قرار گرفت و تمدن ایرانی که کمتر به آن توجه میشد، در کنار دو مؤلفه دیگر به درستی دیده شد.»
جهانیسازی گفتمان مقاومت
رایزن فرهنگی کشورمان با اشاره به سیاستهای کلان دیپلماسی فرهنگی در جنگ رمضان گفت: «جهانیسازی گفتمان مقاومت، یکی از دستاوردهای مهم این جنگ بود. در جهانی که تحت سیطره گفتمان گلوبالیسم است، ما گفتمان مقاومت را به عنوان یک گفتمان رقیب اضافه کردیم.»
وی با ارائه آمارهایی از فعالیتهای رسانهای گفت: «ما تولید روزانه بیش از ۵ هزار محتوای چندزبانه در شبکههای اجتماعی داشتیم؛ آماری که برخی تحلیلهای رسانهای حتی آن را بیش از این رقم تخمین میزنند.»
هشتگهای هماهنگ جهانی
دکتر دریاباری به راهاندازی هشتگهای هماهنگ بینالمللی اشاره کرد: «هشتگهایی مانند StopWar_IRAN، ResistanceAxis و Justice_for_Palestine در بیش از ۲۰ کشور جهان تاپ ترندینگ شدند. ما گفتمان عدالت، ضداستکبار، حمایت از مظلوم و مقاومت را در سطح جهانی به رتبه بالایی رساندیم.»
بهرهبرداری از فضای معنوی رمضان
رایزن فرهنگی کشورمان بهرهبرداری از فضای ماه رمضان را یکی از ابتکارات مهم دانست و گفت: «ما شهادت و مقاومت را در کنار روزهداری و معنویت رمضان قرار دادیم. شهادت را مساوی با رستگاری (Salvation) تعریف کردیم و این مفاهیم در تولیدات محتوایی ما بازتاب گسترده یافت.»
وی به برگزاری افطاریهای بینالمللی با حضور علمای شیعه، اهل سنت و حتی اسقف اعظم کاتولیکهای آفریقای جنوبی اشاره کرد و آن را نمونه موفقی از دیپلماسی فرهنگی ادیانی دانست.
بیانیههای رسمی و مستندسازی حقوقی
دکتر دریاباری گفت: «ما بیانیههای رسمی متعددی درباره کشته شدن کودکان بیگناه و جنایات جنگی تنظیم و به نهادهای حقوق بشری، دانشگاهها، مؤسسات فرهنگی، وکلا، حقوقدانان و قضات در آفریقای جنوبی ارسال کردیم. این بیانیهها به دلیل امضای رسمی، مستند و دارای اعتبار هستند.»
چندقطبیسازی نظام بینالملل
رایزن فرهنگی کشورمان به راهبرد چندقطبیسازی (Multipolarization) اشاره کرد و گفت: «ما همراستاسازی با چین، روسیه و کشورهای جنوب جهانی (Global South) را در دستور کار قرار دادیم. برای تضعیف هژمونی شمال جهانی، گفتمان ضد هژمونیک و “Counterhegemonic Discourse” ایجاد کردیم. این یکی از مؤلفههای کلیدی دیپلماسی فرهنگی ایران بود.»
وی افزود: «فقط در دو یا سه کشور آفریقایی، بیش از ۱۲۰ رویداد فرهنگی مرتبط با جنگ رمضان اجرا شده است؛ از نشستهای علمی و همکاری با دانشگاهها تا اکران فیلم و تولیدات محتوایی. این آمارها بسیار فراتر از کارهای خبری و مجازی معمول است.»
خطبههای نماز جمعه در مساجد اهل سنت
یکی از ابتکارات جالب توجه رایزنی فرهنگی کشورمان در آفریقای جنوبی، سخنرانی قبل از خطبههای نماز جمعه اهل سنت بود. دکتر دریاباری در این باره گفت: «برای اولین بار در برخی از مساجد، ما خطبههای قبل از نماز جمعه را اجرا کردیم. در کشورهای انگلیسیزبان، خطبه اصلی رسمی معمولاً به عربی است و بسیاری از مخاطبان متوجه محتوای آن نمیشوند، اما سخنرانی قبل از خطبه به زبان محلی است. پس از این سخنرانیها، بسیاری از اهل سنت میآمدند و میپرسیدند چگونه میتوانند برای جنگ به ایران بیایند. این تأثیر دیپلماسی فرهنگی اسلامی در ماه رمضان است.»
ابزارهای نوین و دیپلماسی دیجیتال
رایزن فرهنگی کشورمان به استفاده از ابزارهای نوین ارتباطی اشاره کرد و گفت: «در برخی از کمپینهای دیجیتالی، ما بیش از ۳۰ میلیون مخاطب داشتیم. حساب توییتر سفارت جمهوری اسلامی ایران در آفریقای جنوبی که پیش از جنگ ۳ هزار و خردهای دنبالکننده داشت، اکنون به ۱۷۰ هزار دنبالکننده رسیده است. این رشد ۵۰ برابری نشاندهنده افزایش نفوذ فرهنگی ماست.»
دیاسپورای ایرانی؛ سفیران فرهنگی
دکتر دریاباری به نقش ایرانیان مقیم خارج (دیاسپورا) اشاره کرد و افزود: «۶۶ درصد ایرانیان خارج از کشور که پیشتر در فضای ضد انقلاب بودند، در این جنگ موضع مثبتی نسبت به ایران گرفتند. آنها به این روایت پی بردند که ایران کشوری ضد جنگ است و به آن حمله شده؛ ایران قربانی یک جنگ تحمیلی است. بیش از ۱۵۰ تجمع اعتراضی توسط ایرانیان خارج از کشور در حمایت از ایران برگزار شد.»
مهندسی افکار عمومی در حوزه حقوق بشر
رایزن فرهنگی کشورمان با اشاره به اقدامات گسترده در حوزه حقوق بشر گفت: «ما جلسات متعددی با کمیتههای حقوق بشر برگزار کردیم، برای آنها دیتا ارسال کرده و آنها را مجبور به واکنش نمودیم. وبینارهایی با حضور مسئولان انجیوهای آفریقای جنوبی و معاون رئیسجمهور ایران برگزار کردیم. در یکی از این وبینارها، معاون رئیسجمهور در خیابان حاضر شد و دوربین را ۳۶۰ درجه چرخاند تا ساختمانهای مسکونی بمبارانشده را نشان دهد. این تصاویر بسیار تأثیرگذار بود.»
وی هدف از این اقدامات را «تبدیل ایران به Norm Interpreter» (تفسیرگر هنجارها) دانست و گفت: «ما تلاش کردیم تصویری از ایران ارائه دهیم که ناهنجار نباشد، هنجار باشد؛ ایران به دنبال جنگ نیست، مشکلساز نیست، بلکه قربانی تجاوز و مدافع نظم عادلانه در جهان است.»
اثرگذاری ژئوپلیتیک و رشد ۲۰۰ درصدی
دکتر دریاباری در پایان سخنان خود با ارائه آماری از دستاوردهای دیپلماسی فرهنگی گفت: «ما رشد ۲۰۰ درصدی بازدید از رسانههای ایرانی و رشد ۲۰۰ درصدی افزایش دنبالکننده را شاهد بودیم. اثرگذاری ژئوپلیتیک، اثرگذاری سیاستی و روایتی، و اثرگذاری اجتماعی از جمله دستاوردهای این جنگ بود. همبستگی مسلمانان جهان به شکل بیسابقهای افزایش یافت. بیش از ۴۰۰ نخبه خارجی (استاد، تحلیلگر، نویسنده) در برنامههای فرهنگی ما در قاره آفریقا شرکت کردند.»
گفتنی است در نشست تخصصی «دیپلماسی فرهنگی، رسانهای و علمی در جنگ رمضان»، دکتر حمید مکارم (رئیس نمایندگی وزارت امور خارجه در قم)، دکتر مصطفی دریاباری (رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در آفریقای جنوبی) و دکتر محمدعلی ربانی (مدیرکل توسعه همکاریهای علمی دانشگاهی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی) به ایراد سخنرانی پرداختند.
