جلسه  پیرامون تدابیر تغذیه‌ای در ماه مبارک رمضان با رویکرد طب سنتی با ارائه استاد سید رضا موسوی‌راد، در تاریخ ۲۹ بهمن ۱۴۰۴ در نمازخانه دانشگاه ادیان و مذاهب برگزار شد. در این نشست، به مجموعه‌ای از توصیه‌های کاربردی برای آمادگی جسمی پیش از ماه مبارک رمضان و نیز تدابیر تغذیه‌ای در وعده‌های افطار و سحر پرداخته شد.

آمادگی پیش از ماه مبارک رمضان

در ابتدای جلسه، به برخی دستورات طب سنتی برای آمادگی بدن پیش از ورود به ماه مبارک رمضان اشاره شد. از جمله توصیه‌ها، مصرف «افتیمون» به مدت ۴۰ روز پیش از آغاز ماه رمضان عنوان شد که بنا بر مبانی طب سنتی، در افزایش تاب‌آوری بدن نسبت به گرسنگی و تشنگی مؤثر است.

همچنین به ترکیباتی مانند شیر (به‌ویژه شیر بز در فصل بهار)، سرکه و خرما اشاره شد که در منابع طب سنتی به‌عنوان پاک‌کننده بدن از برخی سموم معرفی شده‌اند. بر اساس این دیدگاه، پاکسازی کبد نقش مهمی در شفافیت پوست، لطافت آن، بهبود عملکرد معده و روده، رفع یبوست و کاهش بوی بد دهان دارد.

تعریف بیماری در طب سنتی

در ادامه، به تعریف بیماری در طب سنتی پرداخته شد. بر اساس این دیدگاه، بیماری ناشی از به‌هم‌خوردن تعادل مزاج و انحراف از حالت اعتدال است. هرگونه غلبه یکی از اخلاط چهارگانه (صفرا، بلغم، دم و سودا) می‌تواند منشأ بروز علائم مختلف باشد.

برای نمونه:

• نفخ، سنگینی و آروغ نشانه افزایش سردی و رطوبت معده دانسته می‌شود.

• رفلاکس معده به غلبه صفرا نسبت داده می‌شود.

• برخی اختلالات گوارشی ناگهانی، مانند اسهال در پی شوک‌های روحی، ناشی از برهم‌خوردن تعادل مزاج معرفی می‌شود.

در این چارچوب، درمان اصلی «اصلاح مزاج» عنوان شد. همچنین به توصیه‌هایی همچون حجامت در منابع طب سنتی اشاره گردید.

تدابیر افطار در ماه مبارک رمضان

در بخش مهمی از جلسه، به توصیه‌های تغذیه‌ای در وعده افطار پرداخته شد:

• آغاز افطار با آب ولرم (نه آب سرد) توصیه شد؛ زیرا بنا بر دیدگاه طب سنتی، آب ولرم به شست‌وشوی کبد، کاهش ورم عروق، تعدیل اخلاط و حفظ حرارت معده کمک می‌کند.

• تأکید شد که مصرف آب یخ هنگام افزایش حرارت درونی بدن می‌تواند موجب ضعف معده شود.

• پرهیز از پرخوری در افطار مورد تأکید قرار گرفت.

• مصرف سبزی در وعده افطار توصیه شد، اما آوردن سبزی در سفره سحر به دلیل افزایش عطش مناسب دانسته نشد.

• غذاهای سبک مانند سوپ (به‌ویژه سوپ جو)، آش خُرفه با سبزی جعفری و پایه برنجی، شعله‌زرد و شیر برنج از گزینه‌های مناسب برای افطار معرفی شدند.

در این نشست، تفاوت قندهای طبیعی و مصنوعی نیز مورد اشاره قرار گرفت. خرما به‌عنوان منبع گلوکز طبیعی، حاوی ویتامین‌های A ،B ،C و D و املاحی مانند منگنز، فسفر، آهن و کلسیم معرفی شد و مصرف آن در افطار مورد تأکید قرار گرفت. همچنین شربت آب‌عسل، شیر داغ تازه، کشمش و حلوا از دیگر پیشنهادها بودند.

تدابیر سحر و پیشگیری از عطش

در بخش تدابیر سحر، بر پرهیز از بیدار شدن در دقایق پایانی و صرف شتاب‌زده غذا تأکید شد؛ چراکه این امر موجب اختلال در هضم و سنگینی معده می‌شود. توصیه شد نوشیدنی‌ها در فاصله بین افطار تا سحر مصرف شوند و از نوشیدن آب فراوان همراه غذا پرهیز گردد.

از نوشیدنی‌های مجاز سر سفره، به آب ولرم اشاره شد و مصرف دوغ‌های صنعتی و نوشابه‌ها مضر دانسته شد.

برای کاهش عطش در طول روز:

• مصرف عدس در وعده سحر توصیه شد و به روایات مربوط به خاصیت خنک‌کنندگی و تقویت معده آن اشاره گردید.

• مصرف پنج عدد خرما همراه با آب در سحر مفید دانسته شد.

• استفاده از مواد حاوی آب و فیبر مانند خاکشیر، تخم شربتی و دانه چیا به دلیل خاصیت نگهداری آب در بدن پیشنهاد شد.

• نان کامل نیز به‌عنوان گزینه مناسب مطرح شد.

همچنین به مصرف میوه‌هایی مانند هندوانه (در فاصله افطار تا سحر)، سیب و موز اشاره شد.

سایر توصیه‌ها و هشدارهای بهداشتی

در این نشست، یکی از مشکلات شایع در ماه رمضان «سردرد» عنوان شد و به برخی تدابیر تغذیه‌ای برای پیشگیری از آن اشاره گردید.

همچنین هشدار داده شد با توجه به کاهش آب بدن در ماه مبارک رمضان، مصرف برخی داروها مانند قرص‌های ضدبارداری می‌تواند خطر بروز لخته خون و سکته مغزی را افزایش دهد و لازم است در این زمینه با پزشک مشورت شود.

در پایان، بر اهمیت رعایت تدابیر تغذیه‌ای، اعتدال در خوردن و آشامیدن و توجه به تعادل مزاج به‌عنوان راهکاری برای بهره‌مندی بهتر از برکات ماه مبارک رمضان تأکید شد.