بازخوانی فلسفه روزه در نهجالبلاغه؛ مهمانی کریمانهای که لحظهشماری میکنیم
حجتالاسلام والمسلمین دکتر نادم در سخنانی به مناسبت فرارسیدن ماه مبارک رمضان، با بیانی دلنشین و با استناد به خطبهها و حکمتهای نهجالبلاغه، به تبیین فلسفه و آثار روزهداری پرداخت.
ایشان در این مراسم که با حضور جمعی از دانشجویان و کارکنان دانشگاه در نمازخانه برگزار شد، با تشبیه زیبای رابطه بنده با خدا به رابطه کودک با پدربزرگ و مادربزرگ مهربان، فضای معنوی ماه رمضان را ترسیم کرد.
مهمانی خدا؛ برتر از دیدار مادربزرگ
وی در ابتدای سخنان خود با یادآوری خاطرات شیرین کودکی از شبهای عید و دیدار پدربزرگها و مادربزرگها گفت: «فردای روز عید، وقتی به خانه پدربزرگ یا مادربزرگ میرفتیم، میدانستیم که چقدر ما را دوست دارند. آنها هرچه توانسته بودند برای امروز ما فراهم کرده بودند؛ چیزهایی که در طول سال گیرمان نمیآمد. آجیل نبود، شیرینیهای مخصوص بود؛ نه مثل الان، واقعاً چیزهایی در خانه پدربزرگها پیدا میشد که در طول سال نبود و ما لحظهشماری میکردیم که برویم و به آن برسیم.»
ایشان با اشاره به این خاطرات مشترک افزود: «اولیای خدا در آستانه ماه رمضان، همان حال و هوای آن بچههایی را دارند که میخواستند به خانه پدربزرگ بروند و لحظهشماری میکنند که ماه مبارک رمضان برسد و مهمان خدا شوند. خدایی که خیلی دوستشان دارد، مثل مادربزرگ مهربان، و چیزهایی در سفرهاش گذاشته که در طول سال و در مسائل دیگر هرچه بگردید پیدا نمیشود. این پدربزرگ اساسی، خدای کریم است.»
نگاهی به فلسفه روزه در کلام امیرالمؤمنین(ع)
حجتالاسلام نادم در ادامه با قرائت فرازهایی از نهجالبلاغه، به تبیین آثار و برکات روزه از منظر امام علی(ع) پرداخت.
روزه؛ سپری در برابر عقابهای دنیوی
وی با اشاره به خطبه ۱۱۰ نهجالبلاغه که حضرت میفرمایند: «صَوْمُ شَهْرِ رَمَضَانَ فَإِنَّهُ جُنَّةٌ مِنَ الْعِقَابِ»؛ روزه ماه رمضان سپری است در برابر عقاب ، به تحلیل واژه «عقاب» پرداخت و گفت: «بعضی از بزرگان فرمودهاند بین “عذاب” و “عقاب” فرق است. عذاب شامل سختگیریها و زجر دادنهای دنیوی و اخروی میشود، ولی عقاب مختص به سختیهای دنیاست. اینکه حضرت میفرمایند روزه “سپر عقاب” است، یعنی در همین دنیا مشکلات شما را حل میکند و در زندگی روزمره به دادتان میرسد.»
مجاهده با نفس؛ روح اصلی روزهداری
حجتالاسلام نادم در ادامه به خطبه ۱۹۲ نهجالبلاغه اشاره کرد که حضرت امیر(ع) میفرمایند: «وَ مُجَاهَدَةِ الصِّیَامِ فِی الْأَیَّامِ الْمَفْرُوضَاتِ»؛ [خداوند بندگان مؤمنش را حفظ میکند] با کوشش و مجاهده در گرفتن روزه در روزهای واجب .
وی در توضیح این فراز تأکید کرد: «نکته مهم اینجاست که روزه همراه با مجاهده است. باید تلاش کنی، جهاد کنی. یعنی صرف گرسنگی کشیدن کفایت نمیکند. سختی دارد، دشواری دارد، جهاد میخواهد، تلاش میخواهد، فداکاری و ایثار میخواهد.»
آثار شگفتانگیز روزه بر جسم و جان
سخنران این مراسم با استناد به ادامه خطبه ۱۹۲، به تبیین آثار متعدد روزهداری پرداخت:
۱. آرامش اعضا و جوارح: حضرت میفرمایند روزه باعث «تَسْکیناً لأَطْرَافِهِمْ» میشود؛ یعنی آرامشبخش اعضای وجود انسان است . ایشان با اشاره به یافتههای علم پزشکی و روانشناسی درباره ارتباط روح و جسم افزود: «همه شما میدانید خیلی از مریضیها ریشه عصبی دارد. میگویند معدهاش درد میکند، ریشه عصبی دارد. سردردها بعضیشان ریشه عصبی دارد. روان و جسم انسان با هم ارتباط تنگاتنگی دارند. اگر روزه بگیرید و روانتان آرامش یابد، امیرالمؤمنین(ع) میفرماید این آرامش به اطراف هم سرایت میکند؛ یعنی دستت هم آرام میگیرد، چشمت هم آرام میگیرد.»
۲. خشوع چشم: امام علی(ع) در ادامه میفرمایند روزه باعث «وَ تَخْشِیعاً لَأَبْصَارِهِمْ» میشود؛ یعنی چشمها را خاشع و فروتن میکند. دیگر چشم انسان همهجا نمیگردد و افتادگی پیدا میکند.
۳. فروتنی نفس: حضرت میفرمایند «وَ تَذْلِیلاً لِنُفُوسِهِمْ» ؛ روزه نفسها را فروتن میکند. انسان روزهدار وقتی تأثیر را در روح و روان خود دید، این تأثیر در جسمش هم نمایان میشود و حالتی از فروتنی و تواضع برایش پیش میآید.
۴. نرمی قلب: امام(ع) میفرمایند «وَ تَخْفِیضاً لِقُلُوبِهِمْ»؛ روزه قلب انسان را نرم میکند و از سنگدلی و خشونت نجاتش میدهد.
۵. زدودن خودبزرگبینی: در فراز دیگری حضرت میفرمایند روزه باعث «وَ إِذْهَاباً لِلْخُیَلاءِ عَنْهُمْ» میشود؛ یعنی توهمات و تخیلات درونی و خودپسندیها را از انسان دور میکند.
هشدار درباره روزههای بینتیجه
حجتالاسلام نادم در بخش دیگری از سخنان خود به حکمت ۱۴۵ نهجالبلاغه اشاره کرد که امام علی(ع) میفرمایند: «کَمْ مِنْ صَائِمٍ لَیْسَ لَهُ مِنْ صِیَامِهِ إِلاَّ الْجُوعُ وَ الظَّمَأُ»؛ چه بسیار روزهداری که از روزهاش جز گرسنگی و تشنگی بهرهای نمیبرد .
وی در توضیح این کلام نورانی گفت: «بسیارند کسانی که روزه میگیرند و بهرهای از روزه جز گرسنگی و تشنگی ندارند. باید مراقب باشیم روزه ما از این دسته نباشد و بتوانیم از برکات معنوی این ماه عزیز بهرهمند شویم.»
ایشان در پایان، خداوند را به حق محمد و آل محمد(ص) قسم داد که به همه ما توفیق بدهد در ماه مبارک رمضان خوب بندگی کنیم و خوب روزه بگیریم و انشاءالله غیر از گرسنگی و تشنگی، بهرههای معنوی و مادی نیز از روزه خود ببریم.
