کتاب “مکتب بریلوی؛ تبارشناسی، مبانی و جریانشناسی” بررسی شد
کتاب «مکتب بریلوی؛ تبارشناسی، مبانی و جریانشناسی» تألیف عضو هیئت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب، در بیستوهفتمین دوره کتاب سال حوزه شایسته تقدیر شناخته شد.
به گزارش روابط عمومی دانشگاه، کتاب «مکتب بریلوی؛ تبارشناسی، مبانی و جریانشناسی» تألیف حجت الاسلام و المسلمین دکتر سید مهدی علیزاده موسوی، عضو هیئت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب، در بیستوهفتمین دوره کتاب سال حوزه شایسته تقدیر شناخته شد.
حجت الاسلام و المسلمین دکتر سید مهدی علیزاده موسوی، عضو هیئت علمی و استادیار رشته کلام تطبیقی و اندیشه سیاسی دانشگاه ادیان و مذاهب دارای دکترای علوم سیاسی و سطوح عالی حوزوی است. وی بیش از ۲۰ عنوان کتاب و ۲۰ مقاله علمی-پژوهشی در حوزه کلام اسلامی، فرقهشناسی، و فقه حج منتشر کرده و بیش از سه دهه دارای تجربه تحقیقاتی در مطالعات تطبیقی مذاهب و تحلیل شبکههای فکری است.
به همین مناسب روابط عمومی دانشگاه ادیان و مذاهب در گفتوگو با دکتر سید مهدی علیزاده موسوی، به تشریح این اثر پرداخت.
به گفته وی، این کتاب به جریان فکری بریلوی در مذهب حنفی-ماتریدی اختصاص دارد که در نیمه دوم قرن نوزدهم توسط احمدرضا خان بریلوی در شبه قاره هند پایهگذاری شد.
دکتر سید مهدی علیزاده موسوی بیان کرد: مکتب بریلوی یکی از جریانهای فکری در مذهب حنفی – ماتریدی است که در نیمه دوم قرن نوزدهم میلادی توسط احمدرضا خان بریلوی در شبه قاره هند به وجود آمد و در مدت کوتاهی توانست در سراسر شبه قاره (هند، پاکستان و بنگلادش) گسترش یابد و گوی سبقت را از نظر تعداد پیروان از سایر رقبا برباید.
نویسنده این اثر با اشاره به جایگاه کنونی این مکتب در کشورهای هند، پاکستان و بنگلادش، خاطرنشان کرد: مکتب بریلوی در واکنش به وهابیت و رقیب اصلی خود در مذهب حنفی، مکتب دیوبند، به وجود آمد و دیدگاههای انحرافی وهابیت را به شدت به چالش کشید. آموزههایی از قبیل توسل، زیارت، بناء بر قبور و طلب شفاعت از مهمترین اعتقادات آنان است. این مکتب امروزه در جهان اسلام دارای بزرگترین مؤسسات تبلیغی و آموزشی است و از مکتبی منطقهای به حرکتی جهانی تبدیل شده است. با این حال به نظر میرسد پژوهشی جامع که به ابعاد مختلف این مکتب بپردازد کمتر به چشم میخورد.
وی ویژگی اصلی این پژوهش را اتکای آن به دو منبع کتابخانهای و میدانی دانست و افزود: اثر حاضر در سه بخش تاریخ، عقاید و جریانشناسی معاصر و با تکیه بر مطالعات کتابخانهای و به ویژه میدانی، تبیینی جامع از این مکتب ارائه میکند.
دکتر سید مهدی علیزاده موسوی تشریح کرد: این کتاب در سه گفتار تعریف شده است؛ گفتار اول با عنوان «تبارشناسی مکتب بریلوی» مشتمل بر دو فصل است؛ فصل اول با عنوان «زیستنامه احمدرضا خان بریلوی» شخصیت احمدرضا خان بریلوی و شخصیت علمی احمدرضا خان بریلوی را به نگارش درآورده و فصل دوم با عنوان «روزگار احمدرضا خان بریلوی» به تشریح استعمار انگلستان، جنبش خلافت، حزب کنگره، نظریه دو ملت و تشکیل پاکستان و کنفرانس اهل سنت هند(AISC) اختصاص دارد.
وی گفت: دومین گفتار با عنوان «مبانی مکتب بریلوی» شامل سه فصل است؛ فصل اول این گفتار با عنوان «مبانی فکری مکتب بریلوی» جایگاه پیامبر اکرم (ص) در مکتب بریلوی، جایگاه اهل بیت (ع) در مکتب بریلوی، ساخت و ساز بارگاه و حرم بر روی قبور در مکتب بریلوی و ولایت تکوینی در مکتب بریلوی را مورد بررسی قرار میدهد و فصل دوم با عنوان «تصوف در مکتب بریلوی» طریقت و شریعت، وحدت وجود، ولایت و عرس و سماع برای بررسی میکند. سومین فصل نیز با عنوان «مکتب بریلوی و دیگران» به تبیین مکتب بریلوی و تقریب، مکتب بریلوی و وهابیت و مکتب بریلوی و مذهب شیعه میپردازد.
عضو هیئت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب ادامه داد: «جریانشناسی و پراکندگی جغرافیایی مکتب بریلوی» عنوان سومین و آخرین گفتار از کتاب حاضر است و مشتمل بر شش فصل است. فصل اول با عنوان «مکتب بریلوی در هند» جریان وراثتی، سازمانهای وابسته به مکتب بریلوی در هند و جریان نوبریلوی در هند را شرح میدهد. فصل دوم با عنوان «مکتب بریلوی در پاکستان» جمعیت، دعوت اسلامی، طاهر القادری و منهاج القرآن و افراط گرایی را شرح میدهد و فصل سوم با عنوان «مکتب بریلوی در بنگلادش» تصوف در بنگلادش، جمعیت بریلویها در بنگلادش، انجمن رحمانیه احمدیه سنیه و جبهه اسلامی بنگلادش را تبیین میکند. چهارمین فصل با عنوان «مکتب بریلوی در اروپا و آمریکا» رسالت جهانی اسلام، حضور بریلویها در انگلستان و حضور بریلویها در آمریکا را مورد تأکید قرار میدهد. مکتب بریلوی در آفریقا (مطالعه موردی آفریقای جنوبی) عنوان فصل پنجم از آخرین گفتار این کتاب است.
دکتر سید مهدی علیزاده موسوی در پایان افزود: ششمین و آخرین فصل از سومین گفتار این کتاب با عنوان «مکتب بریلوی در ایران» به تشریح مکتب بریلوی در بلوچستان، حضور بریلویها در دشتیاری (چابهار)، بریلویها و جمهوری اسلامی ایران و آسیبشناسی حضور بریلویها در ایران اختصاص دارد.
لازم به ذکر است این کتاب به دلیل اتکا به مطالعات کتابخانهای همراه با دادههای میدانی، از معدود پژوهشهای جامع موجود درباره بریلویها به شمار میآید و میتواند برای پژوهشگران حوزه مطالعات اسلامی، ایران و شبهقاره، فرقهشناسان و فعالان گفتوگوی بینمذهبی مفید باشد. اثر حاضر از یکسو تصویری واقعبینانه از ظرفیتهای این جریان صوفیمشرب ارائه میدهد و از سوی دیگر به اختلافات آنان با وهابیت، نسبت آنان با شیعه و فرصتها و چالشهای تعامل با این جریان در جهان اسلام اشاره میکند. خوانندگان علاقهمند به تاریخ معاصر شبهقاره، نقش تصوف در جوامع اسلامی و شناخت جریانهای تأثیرگذار اهلسنت، از مطالعه این کتاب بهره خواهند برد.
