بیان تفسیر نهج‌البلاغه توسط حجت‌الاسلام و المسلمین دکتر نادم

جلسه تفسیر نهج‌البلاغه با سخنرانی حجت‌الاسلام و المسلمین دکتر نادم، در نمازخانه دانشگاه برگزار شد. در این نشست،بررسی ادامه خطبه سوم نهج‌البلاغه (معروف به خطبه شقشقیه) مورد تبیین قرار گرفت.

سخنران در ابتدای جلسه، با اشاره به اهمیت پرداختن دقیق و عالمانه به خطبه‌های نهج‌البلاغه، تأکید کرد که هرچند پرداختن تفصیلی به همه فرازهای این خطبه زمان‌بر است، اما شنیدن و فهم اجمالی برخی از بخش‌های آن برای عموم مخاطبان ضروری به نظر می‌رسد.

حجت‌الاسلام و المسلمین دکتر نادم با اشاره به فرازهایی از خطبه سوم، به تحلیل دیدگاه امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام درباره دوران خلافت خلیفه اول و دوم پرداخت و بیان کرد: حضرت در ادامه خطبه، به مقطعی اشاره می‌کنند که دوران حکومت پیشینیان پایان یافته و خلافت به شورای شش نفره واگذار می‌شود؛ شورایی که خلیفه دوم آن را سامان داد.

وی با تبیین عبارت «جَعَلَها فی جَماعَةٍ زَعَمَ أَنّی أَحَدُهُم»، توضیح داد که مشکل اصلی این شورا در نوع نگاه آنان به جایگاه امیرالمؤمنین علیه‌السلام بود؛ نگاهی که حضرت را در تراز دیگر صحابه و هم‌ردیف آنان می‌پنداشت، در حالی که بر اساس تصریحات پیامبر اکرم صلی‌الله علیه و آله، جایگاه امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام فراتر از این مقایسه‌هاست.

سخنران افزود: حضرت علی علیه‌السلام در خطبه، با تعبیری بسیار تأمل‌برانگیز می‌فرمایند: «فَیا لِلّهِ وَ لِلشُّوری»، و از این شورا اظهار شگفتی و گلایه می‌کنند. این تعبیر نشان‌دهنده آن است که از دیدگاه حضرت، اساس این شورا و نتیجه آن، بر مبنای شناخت صحیح از جایگاه ولایت نبوده است.

وی با اشاره به ترکیب شورای شش نفره، اسامی اعضای آن را شامل امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام، عثمان بن عفان، طلحه، زبیر، سعد بن ابی‌وقاص و عبدالرحمن بن عوف برشمرد و خاطرنشان کرد: امیرالمؤمنین علیه‌السلام با وجود آنکه خود را هم‌تراز دیگران نمی‌دانستند، به‌منظور حفظ مصلحت اسلام و مسلمانان، در این شورا حضور یافتند و با آنان همراهی ظاهری کردند.

حجت‌الاسلام و المسلمین دکتر نادم ادامه داد: حضرت در ادامه خطبه، به رفتار برخی اعضای شورا اشاره می‌کنند؛ از جمله سعد بن ابی‌وقاص که به دلیل کینه‌های گذشته از امیرالمؤمنین روی‌گردان بود و همچنین عبدالرحمن بن عوف که به سبب پیوندهای خویشاوندی و تمایل به عثمان، جانب او را گرفت. افزون بر این، شرطی که عبدالرحمن بن عوف برای پذیرش خلافت مطرح کرد ـ عمل به قرآن، سنت پیامبر و سیره شیخین ـ از جمله عواملی بود که عملاً راه را بر امیرالمؤمنین علیه‌السلام بست.

وی با اشاره به نتیجه شورا گفت: در نهایت، خلافت به عثمان واگذار شد و امیرالمؤمنین علیه‌السلام در خطبه، به‌روشنی پیامدهای این انتخاب را ترسیم می‌کنند.

سخنران سپس به فراز مربوط به دوران خلافت خلیفه سوم پرداخت و اظهار داشت: امیرالمؤمنین علیه‌السلام با تعابیری تند و در عین حال دقیق، به عملکرد عثمان و نفوذ بنی‌امیه اشاره می‌کنند و می‌فرمایند که بیت‌المال توسط نزدیکان و خاندان او، همانند بلعیدن شتر از علف‌های تازه بهاری، مورد تجاوز قرار گرفت.

وی افزود: حضرت علی علیه‌السلام، شورش و قتل خلیفه سوم را نتیجه مستقیم اعمال و سیاست‌های خود او می‌دانند؛ از جمله سوءاستفاده از بیت‌المال، حمایت از اطرافیان و بی‌توجهی به اعتراض‌های عمومی که در نهایت، به بروز فتنه و سقوط او انجامید.

در پایان این نشست، حجت‌الاسلام و المسلمین دکتر نادم با تأکید بر لزوم عبرت‌گیری از تاریخ و تدبر در کلام امیرالمؤمنین علیه‌السلام، ابراز امیدواری کرد که خداوند متعال عاقبت همه مسلمانان را به خیر ختم فرماید.