در ادامه سلسله جلسات تفسیر نهج‌البلاغه، حجت‌الاسلام و المسلمین دکتر نادم در نمازخانه دانشگاه به تبیین و تشریح خطبه سوم نهج‌البلاغه، معروف به خطبه شقشقیه پرداخت. ایشان در ابتدای سخنان خود با اشاره به مباحث جلسات گذشته، بیان کردند که محور اصلی گفت‌وگوها به بررسی این خطبه اختصاص یافته است؛ خطبه‌ای که امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام در آن، تحلیل روشنی از تاریخ خلافت پس از رحلت پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله ارائه می‌دهند.

نهج‌البلاغه؛ منبعی معتبر برای تاریخ صدر اسلام

دکتر نادم با تأکید بر این نکته که نهج‌البلاغه تنها یک کتاب اخلاقی یا معنوی نیست، اظهار داشتند:
نهج‌البلاغه، به‌ویژه برای نیمه نخست قرن اول هجری، یکی از منابع معتبر و ارزشمند تاریخی به‌شمار می‌آید. امیرالمؤمنین علیه‌السلام در خطبه شقشقیه، تاریخچه‌ای مختصر اما عمیق از دوران خلفای سه‌گانه و شرایط اجتماعی و سیاسی زمان خود ارائه می‌کنند.

جایگاه علمی و الهی امیرالمؤمنین(ع) در خطبه شقشقیه

در بخش‌هایی از خطبه که در جلسات پیشین قرائت شد، حضرت علی علیه‌السلام با سوگند الهی بیان می‌کنند که خلیفه اول، با علم و آگاهی، لباس خلافت را ناحق بر تن کرد؛ در حالی که به‌خوبی می‌دانست جایگاه امام نسبت به خلافت، همانند محور سنگ آسیاب است؛ محوری که اگر نباشد، جامعه دچار اضطراب و نابسامانی می‌شود.

ایشان تأکید می‌کنند که سیل علم و دانش از کوهسار وجود امیرالمؤمنین جاری است و هیچ پرنده تیزپروازی توان رسیدن به قله معرفت و علم ایشان را ندارد. این تعبیر، به‌روشنی نشان می‌دهد که مهم‌ترین ابزار حکومت الهی، علم، اندیشه و معرفت است.

چرایی کناره‌گیری امام علی(ع) از خلافت

حجت‌الاسلام دکتر نادم در ادامه به پرسشی مهم اشاره کردند:
اگر خلافت حق الهی امیرالمؤمنین علیه‌السلام بود، چرا حضرت از آن کناره‌گیری کردند؟

پاسخ این پرسش، در ادامه خطبه شقشقیه نهفته است؛ جایی که حضرت می‌فرمایند میان خود و خلافت حائلی ایجاد کردند و از آن روی گرداندند. امام در اینجا شرایط زمانه را بررسی می‌کنند و می‌فرمایند:
آیا با دستی شکسته، بدون یار و یاور، می‌توان به مقابله برخاست؟

دست در کلام حضرت، نماد قدرت و توان اجتماعی است؛ قدرتی که در آن مقطع تاریخی، از امیرالمؤمنین سلب شده بود. مردم، همراه قدرت و دنیا حرکت می‌کردند و جز اندکی که خداوند آنان را حفظ کرده بود، اکثریت جامعه بصیرت لازم را نداشتند.

صبر تلخ امیرالمؤمنین(ع) در فضای جهل و تاریکی

حضرت علی علیه‌السلام جامعه آن روز را جامعه‌ای توصیف می‌کنند که ظلمت جهل و نادانی بر آن سایه افکنده بود؛ تاریکی‌ای که نه پیر را باقی می‌گذاشت و نه جوان را. در چنین فضایی، مؤمن برای حفظ ایمان خود، باید با سختی‌های فراوان دست‌وپنجه نرم کند تا به دیدار پروردگار برسد.

در نهایت، حضرت می‌فرمایند:
«فَصَبَرتُ»؛ صبر کردم، اما صبری آمیخته با رنج، در حالی که خار در چشم و استخوان در گلو داشتم. این صبر، نه از سر رضایت، بلکه از روی مصلحت و حفظ اصل اسلام بود.

یاد حضرت زینب کبری(س) و پیوند صبر علوی با صبر زینبی

در بخش پایانی جلسه، به مناسبت رحلت جان‌سوز حضرت زینب کبری سلام‌الله‌علیها، دکتر نادم با اشاره به جایگاه عظیم آن بانوی صبر و بصیرت، از رنج‌های پس از واقعه عاشورا یاد کردند. ایشان با قرائت اشعاری جان‌سوز، به تبیین حال و هوای حضرت زینب(س) پس از کربلا پرداختند؛ بانویی که جسمش از کربلا جدا شد، اما دلش تا پایان عمر در آن سرزمین باقی ماند.

این بخش از سخنرانی، پیوندی عمیق میان صبر امیرالمؤمنین(ع) و رسالت روشنگرانه حضرت زینب(س) برقرار کرد؛ صبری که در سخت‌ترین شرایط، زبان حق را خاموش نکرد.

در پایان، حجت‌الاسلام و المسلمین دکتر نادم با قرائت دعا، از خداوند متعال خواستند که به همگان زبان گویای حق و بصیرت زینبی عنایت فرماید و عاقبت همه را به خیر گرداند.