دانشگاه ادیان و مذاهب
  ورود به سامانه
نام کاربری
 
وب سایت دانشگاه
سامانه جامع آموزش
سامانه آموزش مجازی
پست الکترونیک
کلمه عبور
AR EN FA
 
آخرین مطالب
اطلاعیه مهم دانشگاه ادیان و مذاهب:
تغییر و تعویق زمان برگزاری بسندگی عربی (اشتمال)
با حضور استادان دانشگاه ادیان و مذاهب
گزارشی از دوره آشنایی با ادیان
حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر مصطفی جعفرطیاری قائم‌مقام ریاست دانشگاه:
شیعه و سنی باید به سمت تأسیس تمدن نوین اسلامی حرکت کنند
جلسه دفاع از پایان‌نامه کارشناسی ارشد برگزار شد:
عفو از منظر اخلاق اسلامی

«نیاز به قرآن» قرآن محور فکر و عمل ما نیست

 
تاریخ انتشار: 1397/10/01    

«نیاز به قرآن» قرآن محور فکر و عمل ما نیست

عضو هیئت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب در بخشی از سخنانش گفت: آنچنان خودمان را به ائمه و اهل بیت را به خودمان الصاق کردیم که یکی تلقی شدیم. این‌گونه دیده شد که هرکار که ما انجام می‌دهیم به نام ائمه است و هرکس ائمه را قبول دارد، حتماً باید مثل ما باشد و نمی‌شود به گونه‌ای دیگر باشد. همه این موارد تاثیر منفی خود را در گریز دیگران از اهل بیت و میراث اهل بیت(ع) داشته است.

حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر حمیدرضا شریعتمداری در گفت‌وگو با شفقنا با اشاره به آیه‌ای در قرآن کریم که به گفته پیامبر(ص)، قوم من قرآن را مهجور گذاشتند، اظهار کرد: تعبیر به مهجوریت قرآن در قرآن کریم آمده است؛ حتی اگر این آیه را ناظر به زمان خود پیامبر هم بدانیم، شکی نیست که ما بعد از پیامبر اکرم و عصر ایشان، اهتمام بیشتری نسبت به آن عصر در خصوص قرآن کریم نداشتیم. بر این اساس طبیعی است که قرآن همچنان مهجور است اما در باب این مهجوریت نباید مبالغه و اغراق صورت گیرد. به تعبیر دیگر قرآن کریم دارای سطوح، مراتب و لایه‌های مختلفی است و توجه به آن هم مراتب مختلفی دارد. هرکسی با هر نوع توجه و احترامی به قرآن کریم همچنان می‌تواند احساس کند که قرآن یعنی لایه‌ها و سطوح و مراتبی از فهم قرآن یا عمل به آن در نزد او مهجور مانده است.

او با اعتقاد بر این که اگر قرآن مهجور نبود، طبیعتاً وضع جامعه اسلامی و حتی جامعه انسانی بسیار بهتر از این بود که امروز هست، گفت: با این همه، قرآن به نسبت، جایگاه درخوری در میان مسلمانان دارد و اگر این موقعیت را با جایگاه بقیه کتب آسمانی نزد پیروانشان مقایسه کنیم، کاملاً در می‌یابیم که قرآن موقعیت بسیار بهتری دارد. بنا به اعتقاد ما و بنا بر برخی شواهد تاریخی، مسیحیان و یهودیان حتی در حفظ کتاب‌های آسمانی خود، توفیق چندانی نداشتند. در حالی که مسلمانان در همان زمان نزول قرآن، صدها نفر حافظ قرآن داشتند و قرآن را در سینه‌های خود حفظ کردند.

این کارشناس دینی ادامه داد: بعد از آن، پیامبر به حکومت رسید و توانست دین خود را در زمان خود تثبیت کند و طبیعتاً قرآن هم مصون ماند. در زمان پیامبر هم تلاش‌هایی برای جمع‌آوری و تبدیل قرآن صورت گرفت و ما معتقدیم که تدوین قرآن در زمان پیامبر اتفاق افتاد. در دوران خلفای بعدی هم تلاش‌هایی برای ساماندهی بیشتر به قرآن و حفظ و حراست بیشتر از آن صورت گرفت. امیرالمومنین(ع) قرآن را با روایات و شأن نزولات آن جمع‌آوری و به مسلمانان ارائه کرد. خلفا هم در این زمینه اقداماتی انجام دادند که ممکن است برخی از آن اقدامات را ما نپسندیم اما به هر حال نشان‌دهنده اهتمام مسلمانان به حفظ و صیانت قرآن است.

ادبیات مسلمانان نشانه حیات قرآن است

او تلاوت قرآن، توجه به قرآن، حضور آیات و مفاهیم قرآنی در  زندگی مردم، ادبیات مسلمان‌ها و زبان‌های مختلف را نشان دهنده مورد اهتمام بودن قرآن و حیات داشتن آن دانست و افزود: این موارد، بیانگر آن است که قرآن در جامعه اسلامی تأثیرگذار است.

شریعتمداری با اشاره به افراط و تفریطی که در میان شیعه و سنی در قبال این دو میراث گران‌بهای پیامبر اکرم(ص) یعنی قرآن و عترت وجود دارد، گفت: می‌توان این واقعیت را پذیرفت که در عین حال که همه مسلمانان کمابیش به قرآن توجه دارند، احترام و محبت اهل بیت(ع) و هدف ایشان در میان همه مسلمانان جایگاه خوبی دارد، اما همه مسلمانان در همه مذاهب اسلامی نتوانستند حق هر دو میراث را به طور کامل پاس دارند و رعایت کنند.

 

عقل‌گرایان شیعه توجه ویژه‌ای به قرآن داشتند

او ادامه داد: در جهان تشیع، چه افرادی که به طور مثال تحت عنوان محدثان قم در قرن سوم و چهارم گرایش به حدیث پیدا کردند و چه بدتر از آن‌ها اخباری‌ها در قرن یازدهم، توجه کمتری به قرآن نشان دادند. برخی از آن‌ها به ویژه اخباری‌ها مهم‌ترین منبع و گاه تنها منبع قابل استناد برای شناخت دین را روایات اهل بیت(ع) دانستند؛ در پذیرش روایات هم تسامح و تساهل کردند و عملاً  قرآن را به حاشیه راندند. در عین حال عقل‌گرایان شیعه که دست کم از نیمه قرن چهارم تا  قرن نهم، مسلّط بر تفکر شیعه بودند، توجه ویژه‌ای به قرآن داشتند.

این استاد دانشگاه تصریح کرد: تفسیر تبیان شیخ طوسی، تفسیر مجمع‌البیان و جوامع‌الجامع مرحوم طبرِسی و تفسیر فارسی ابوالفتوح رازی از افتخارات رشته تفسیر و کارهای قرآنی در جهان اسلام به شمار می‌روند که همگی میراث عقل‌گرایان و اصولیون شیعه هستند. بر این اساس یک کم توجهی نسبی به قرآن در برخی از جریان‌های شیعی دیده می‌شود. البته همان جریان‌های شیعی نیز توجهی به تفاسیر مأثور یا روایی نشان دادند و در این زمینه مجموعه تفاسیر مفصلی را ارائه کردند که شاید گامی در راه نشر قرآن محسوب شود. البته از آن طرف مجموعه‌ای از حرف‌ها را هم وارد میراث شیعی کردند که شاید چندان قابل دفاع نباشد و به نوعی صرافت قرآن را مورد تردید قرار داده باشد.

او با اشاره به مساله تلاش برای تحریف قرآن و ریشه‌یابی آن گفت: این مساله عمدتاً از ناحیه غُلات شیعه مطرح شده است و مهم‌ترین منبع تحریف قرآن، کتاب الکراهات سیاری است. غلات شیعه همیشه مطرود ائمه و شیعیان بودند و طرح این ایده خطرناک ضربه‌ای بود که در محیط‌های شیعی به قرآن و جایگاه قرآن وارد شد. در عین حال متأسفانه در اهل سنت هم روایات فراوانی وجود دارد که می‌توان از آن‌ها تحریف قرآن را استفاده کرد. البته در اهل سنت بسیار  زودتر از اینها دیدگاه تحریف قرآن رد شد و رسمیتی پیدا نکرد. در شیعه نیز در قرن اخیر تلاش‌های بسیاری صورت گرفت تا دیدگاه تحریف قرآن از رسمیت بیافتد.

شریعتمداری در خصوص جایگاه عترت در اهل سنت بیان کرد: ما عترت را حاملان سنت پیامبر(ص)، مفسران قرآن و نیز تحقق‌های عینی آیات قرآن کریم می‌دانیم. این مرجعیت علمی انحصاری که ما برای اهل بیت(ع) قایل هستیم را در میان خود اهل سنت، آنچنان که باید مورد توجه قرار نگرفته است. با این که روایت حدیث ثقلین با تأکید بر عترت، در میان اهل سنت هم روایت مورد توجه و مورد قبولی است اما عملاً با این که مراجعه به میراث علمی اهل بیت(ع) بسیار صورت گرفته است اما آن‌ها کم کم فاصله گرفتند و آنچنان که باید و شاید از میراث علمی اهل بیت استفاده نکردند. البته در این میان  علاوه بر حاکمان و برخی متعصبان، شاید ما شیعیان هم قصور و کوتاهی‌هایی داشته‌ایم.

 

آنچنان خود را به ائمه و ایشان را به خودمان الصاق کردیم که یکی تلقی شدیم

او با بیان این که ما –شیعه- نیز بسیاری از حرف‌های غیرقابل فهم و غیرقابل قبول را با میراث اهل بیت آمیخته‌ایم، گفت: اهل بیت (ع) را در قالب این میراث پالایش نشده معرفی کردیم و آنچنان خودمان را به ائمه و اهل بیت را به خودمان الصاق کردیم که یکی تلقی شدیم. این گونه دیده شد که هرکار که ما انجام می‌دهیم به نام ائمه است و هرکس ائمه را قبول دارد، حتماً باید مثل ما باشد و نمی‌شود به گونه‌ای دیگر باشد. همه این موارد هم تاثیر منفی خود را در گریز دیگران از اهل بیت و میراث اهل بیت(ع) داشته است.

او ادامه داد: در عین حال با صراحت می‌گویم که همچنان عترت و اهل بیت، مورد توجه و مورد احترام اهل سنت است، اما بسیاری از حقایق و ارزش‌های علمی که در میراث اهل بیت وجود دارد، جای خود را در اهل سنت باز نکرده است. اگر ما در ارائه میراث پالایش شده اهل بیت، گام‌هایی جدی‌ برداریم و خود نیز نمایندگان عینی و عملی درست میراث و تعالیم اهل بیت(ع) باشیم، مطمئن باشید که توجه به اهل بیت در میان اهل سنت هم بیش از این خواهد شد.

 

ما به عنوان مسلمان نمایندگانی واقعی برای اسلام و قرآن نیستیم

این کارشناس دینی با بیان این که متأسفانه ما به عنوان مسلمان -چه شیعه و چه سنی- در سرزمین‌های مختلف اسلامی نمایندگانی واقعی برای اسلام و قرآن نیستیم، گفت: ما آن جاذبه لازم را نداریم، در میل به اهداف اهداف مادی و معنوی دین ناکام هستیم و در بخش اخلاق، حقوق و حتی پیشرفت‌های مادی نیز ناکامی‌ها و ناتوانی‌هایی که داریم که نشان می‌دهد ما به قرآن آنچنان که باید و شاید پایبند نیستیم. به گفته قرآن، اگر مردم تقوا داشته باشند، زمین و آسمان برکات خود را به ایشان تقدیم خواهد کرد و انسان‌ها در تنگنا و بن‌بست گرفتار نمی‌شوند. گرفتاری های امروز ما نشان می‌دهد به تقوایی که قرآن دعوتمان می‌کند، پایبند نیستیم.

او با اشاره به آیه «انک لعلى خلق عظیم» اظهار کرد: وقتی پیامبر ما در قرآن به این شکل تصویر می‌شود که دارای اخلاق عظیم و بزرگ است و در عین حال می‌بینیم که ما آنچنان که باید و شاید اخلاقی سخن نمی‌گوییم و اخلاقی عمل نمی‌کنیم و مردم را از دین می‌رمانیم و گریزان می‌کنیم، مشخص می‌شود که پایبند به آن  قرآن نیستیم. به یک معنا اساساً قرآن محور فکر و عمل ما نیست یا بخش‌هایی از قرآن را گرفتیم و بخش‌های دیگر را کنار گذاشتیم یا در تفسیرهای خود دچار انحراف و لغزش شده‌ایم.

شریعتمداری عدم انطباق جامعه موجود اسلامی با آن‌چه در قرآن هست و آرمان‌هایی که قرآن مطرح می‌کند را بهترین شاهد برای این نکته دانست که قرآن در میان ما تا حدی مهجور است و افزود: البته این مهجوریت، مطلق نیست و مهجوریتی نسبی است. اگر بخواهیم چند مورد مشخص از مهجوریت قرآن را ذکر کنیم، یک بخش این است که واقعاً قرآن باید برای همه مسلمانان، مرجع  نهایی  یعنی فصل‌الخطاب باشد. ما مسلمان‌ها -چه متفکران ما و چه توده مسلمان‌ها- هرکدام در کنار قرآن و گاهی مسلط بر قرآن، چیزهای دیگری را مطرح کرده‌ایم.

او ادامه داد: یک عده به سراغ عقل رفتند، عقل را میزانی قرار دادند و آن حرف آخر و فصل الخطاب را به عقل سپردند. برخی هم در میان اهل سنت و هم در شیعه، سراغ روایات رفتند و روایات و سنت را مسلط بر قرآن کردند. برخی اجماع و اتفاق مسلمان‌ها را خیلی پررنگ کردند و به گونه‌ای آن را بر قرآن مسلط کردند. همه این گروه‌ها به نوعی مرجعیت نهایی قرآن را نادیده گرفتند.

این استاد دانشگاه تصریح کرد: در عین حال که عقل جایگاه بسیار مهمی دارد، روایت جایگاه خود و فهم و اتفاق مسلمانان جایگاه خود را دارد، اما با توجه به وحی‌ نازل شده و تعبیر روایات باید سخن آخر را قرآن بزند. چرا که خاستگاه عقلانیت نیز وحی و اساس وحی هم همان قرآن کریم است. در اهل سنت هم این روایات نقل شده است که باید روایات را بر قرآن عرضه کرد. البته این به معنای آن نیست که ما به قرآن بسنده کنیم بلکه حتماً برای فهم قرآن باید به روایات، کتب لغت ادبیات و احکام علما مراجعه کنیم. در عین حال باید بدانیم آن چارچوب اصلی دین در قرآن قرار دارد و هر چه می‌خواهد قرآن را تفسیر کند، باید با آن فهم متعارف از قرآن سازگار باشد و به بهتر شدن این فهم متعارف کمک کند، نه این که فهم مستقلی را در کنار فهم متعارف از قرآن ارائه کند. یکی از شاخصه‌های مهجوریت قرآن این است که قرآن به نوعی، مرجعیت نهایی خود را در میان همه مسلمان‌ها از دست داده است.

او با بیان این که ما در موقعیتی نیستیم که بخواهیم یک داوری دقیق و جامع در خصوص میزان قرآنی عمل کردن یا نکردن کارگزاران در کشور، عالمان اسلام یا همه مسلمان‌ها صورت دهیم، گفت: نه اطلاعات و نه آن شأن علمی را داریم که بخواهیم اینطور داوری کنیم. در عین حال اجمالاً احساس می‌شود که همه ما قرآن را آن گونه که باید و شاید نصب‌العین خود قرار نمی‌دهیم. به نظر می‌رسد در کنار توجهات علمی و فنی‌ که باید به قرآن داشته باشیم، باید به همین توصیه‌های عادی که در دین و سنت دینی ما وجود دارد نیز توجه داشته باشیم.

شریعتمداری با تأکید بر این که خواندن و تلاوت قرآن باید در دستور کار ما باشد، خاطرنشان کرد: البته منظور، تلاوت‌های رسمی و با صوت و لحن و .. نیست.  این برنامه‌ها نیز ارزش خود را دارد اما آن چیزی است که در اسلام به آن تأکید شده است که هر فردی هر روزی از ماه رمضان، آیاتی از قرآن را برای خود قرائت کند. اگر انس با قرآن در دستور کار هر فردی باشد، هر روز یک صفحه یا صفحاتی از قرآن را بخواند و طبیعتاً به معنای آن هم توجه کند، کم کم از این توجه و اهتمام به معنا نیز به سمت این می‌رود که مطالعاتی داشته باشد، سوالاتی برایش پیدا می‌شود، به دنبال یافتن پاسخ این سوالات از اهل علم و فن یا تفاسیر و … می‌رود. خود همین مراجعات، تأثیراتی شگرف خواهد داشت.

او تصریح کرد: اگر به همین دستور معمولی که شاید چندان دنبال نکنیم، توجه داشته باشیم و همه در هر سطحی هر روز یک نگاهی به آیات قرآن داشته باشند، قرآن با ربایش عجیب و غریب و خاصیت سحرانگیزش، تأثیر معنوی عمیقی در شخصی که تلاوت می‌کند، خواهد گذاشت و یک دستگیری و راه‌گشایی معنوی و فکری هم دارد. هر صفحه و هر آیه‌ای از آیات قرآن که تلاوت می‌شود، به شکل اعجاب‌برانگیزی که شاید ما اصلاً رمز و راز آن را هم نفهمیم، در هر شرایطی که انسان قرار دارد، می‌تواند مددکار انسان باشد، گره‌ای را باز کند و راهی را نشان دهد.

این استاد دانشگاه ادامه داد: این یک گام معمولی است اما می‌تواند منجر به گام‌های بسیار بلندی شود. در عین حال که کمیت هم مهم است اما در اینجا اصل بر کمیت نیست. بر فرض کسانی مقید هستند در ماه مبارک رمضان، قرآن را یک دور یا بیشتر ختم کنند اما این در طول سال ادامه پیدا نمی‌کند. این در حالیست که از نظر  تعالیم اسلامی کسی که کمی را همیشه ادامه دهد، بهتر از کسی است که زیادی را برای یک دوره یک کوتاه مدت متوسل شود. همین توصیه به خواندن قرآن، اگر مداومت داشته باشد و همیشه روزانه یک یا دو صفحه از قرآن خوانده شود ودر ماه رمضان، در حد توان بیشتر شود، خود می‌تواند منشأ برکات فراوانی شود.

 

مرجع نهایی، قرآن است

او با بیان این که اظهارات فنی و علمی فراوانی می‌توان در این زمینه مطرح کرد، گفت: در عین حال به اعتقاد من تخصصی‌ترین حرف در این زمینه آن است که همه اعم از شیعه، سنی، فیلسوف، متکلم، عارف، فقیه و … بپذیرند که اول و آخر و تعیین کننده و مرجع نهایی، قرآن است؛ به عقل، روایات و فهم‌های دیگران مراجعه کنند اما بدانند که در نهایت حرف آخر را قرآن می‌زند و هرچه که می‌گویند باید در همین چارچوب تعالیم قرآنی باشد.

این کارشناس دینی تصریح کرد: اگر در تلقی خود، موضوعی تبدیل به مهم‌ترین مساله شما شده است در حالی که در آیات قرآن در حد یک یا دو آیه به آن پرداخته شده است، بدان معناست که حداقل در اولویت دادن‌های خود نسبت به مسایل از چارچوب قرآن خارج شده‌اید. برای مثال اگر نگاه فقهی برای شما تبدیل به برجسته‌ترین نگاه شد، نگاه معارفی، نگاه اخلاقی، توصیه‌ای و حتی نگاه‌های انسانی و  نگاه‌های گفت‌وگو محور به کنار رفت، مشخص می‌شود ما در فهم و عمل خود با میزان قرآن عمل نکردیم و قدم برنداشتیم.


برچسب ها : شریعتمداری, قرآن

نظرات
نام *
پست الکترونیک *
متن *

دانشگاه ادیان و مذاهب


نشانی: ایران - قم - پردیسان
تلفن: 32802610 25 98+
فکس: 32802627 25 98+
کد پستی: 3749113357
صندوق پستی: 37185 - 178
پست الکترونیکی: info@urd.ac.ir
سامانه پیامکی: 3000135789

دانشکده ها

دانشکده شیعه شناسی
دانشکده ادیان
دانشکده مذاهب
دانشکده فلسفه
دانشکده زن و خانواده
دانشکده عرفان
دانشکده مجازی

خدمات فناوری اطلاعات

سامانه جامع آموزش
سامانه آموزش مجازی
سامانه پذیرش دانشجو
سامانه اتوماسیون اداری
پست الکترونیک
جستجو در کتابخانه
کتابخانه دیجیتال

بیانیه رسالت

دانشگاه ادیان و مذاهب، نخستین دانشگاه تخصصی ادیان و مذاهب در ایران، برخاسته از حوزه علمیه، ضمن شناخت ادیان و مذاهب و تعامل و گفت و گو با پیروان آنها با تکیه بر مشترکات، در جهت همبستگی انسانی، تقویت صلح، کاهش آلام بشری، گسترش معنویت و اخلاق و معرفی عالمانه اسلام بر اساس آموزه های اهل بیت علیهم السلام به پژوهش و تربیت نیروی انسانی متخصص اقدام می نماید.

طراحی، توسعه و پشتیبانی: کویر سبز