دانشگاه ادیان و مذاهب
  ورود به سامانه
نام کاربری
 
وب سایت دانشگاه
سامانه جامع آموزش
سامانه آموزش مجازی
پست الکترونیک
کلمه عبور
AR EN FA
 
آخرین مطالب

امام حسین(ع) امام مسلمین است نه صرفاً شیعیان

 
تاریخ انتشار: 1397/07/08    

امام حسین(ع) امام مسلمین است نه صرفاً شیعیان

اصحاب امام بر محور فرزند رسول خدا(ص) بودند، دور حضرت جمع شده بودند. تلاش امام هم معطوف به این بود که تا امکان دارد، درگیری پیش نیاید.

اصحاب امام بر محور فرزند رسول خدا(ص) بودند، دور حضرت جمع شده بودند. تلاش امام هم معطوف به این بود که تا امکان دارد، درگیری پیش نیاید.

استاد علی آقانوری، عضو هیئت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب است. وی که متخصص تاریخ و سیره اهل‌بیت(ع) است، به طور مشخص بر روی سیره وحدت‌خواهانه ائمه اطهار(ع) به پژوهش پرداخته که حاصل آن کتابی است با عنوان «امامان شیعه و وحدت اسلامی». استاد آقانوری در ایام سوگواری اباعبدالله الحسین(ع) به سؤالات ما درباره سیره وحدت‌گرایانه امام حسین(ع) پاسخ گفت:

 

آیا «وحدت اسلامی» جایگاهی در قیام عاشورا داشت؟

با توجه به مشکلاتی که در جهان اسلام پیش آمده است، باید این مباحث بیشتر رواج پیدا کند و چه بهتر که این مباحث را از منظر ائمه اطهار(ع) بررسی کنیم. اگر ما قیام امام حسین(ع) را با تأکید بر شواهد تاریخی بررسی کنیم، با توجه به شعارها و سخنانی که از آغاز حرکت تا به انتها از امام رسیده است، بحث‌هایی که بین امام و برخی از مخالفان حرکت صورت گرفته و حتی توجه به تأثیرات قیام بعد از شهادت امام حسین(ع) و مواردی از این دست، در مجموع با استناد به این مدارک اصلاً نمی‌توانیم ادعا کنیم که حرکت امام حرکتی بوده در بستری صرفاً شیعی و یا با اهداف فرقه‌ای و یا مثلاً در تقابل با جماعت سنّی. نه اهداف امام فرقه‌ای و طایفه‌ای بود و نه شعارهای‌شان در این راستا بوده، بلکه حرکتی بوده با عنصر اسلامی و با تأکید بر عنصر امر به معروف و نهی از منکر و عنصر اصلاح امت. شعارهای امام اینها بود. اصلاً آن موقع چیزی به عنوان شیعه و سنی نبود! شعارها و اهداف حکایت از آن داشت که امام حسین(ع) می‌خواهد امت را اصلاح کند و قیام‌شان هم به این معنی نبود که شورش و حرکتی باشد که موجب تفرق جامعه شود. در جامعه‌ای که یزید حاکم آن باشد، دیگر اسلام و مسلمین محلی از اعراب نداشتند که حضرت بخواهند ملاحظه انسجام جامعه اسلامی را نمایند. اصلاً نزاع، نزاع میان شیعه و سنی نبود. در واقع تقابل بین اسلام ناب محمدی(ص) و اسلام اموی بود. بحث بنی‌امیه بود در مقابله با اسلام و مسلمین. در آن زمان اصلاً مباحث فرقه‌ای مطرح نبود. اصحاب دو طرف درگیری هم اصحاب شیعه و سنی نبودند که بگوییم یک طرف شیعه‌ها بودند و یک طرف سنی‌ها! اصحاب امام بر محور فرزند رسول خدا(ص) بودند، دور حضرت جمع شده بودند. تلاش امام هم معطوف به این بود که تا امکان دارد درگیری پیش نیاید. حتی امام نهایت تلاش خود را به کار برد که از طرف مقابل هم حمله‌ای صورت نگیرد. با این حال در نهایت هم حمله از طرف دشمن صورت گرفت. شواهد بسیاری داریم که امام حسین(ع) آنجایی که خودش را معرفی می‌کند و یا آنجایی که دشمن را معرفی می‌کند، بحث رسالت و سنت نبوی را پیش می‌کشند و اینکه دشمن دارد بدعت ایجاد می‌کند.

 

چه شواهدی وجود دارد مبنی بر این‌که اعمال امام به خاطر حفظ وحدت امت اسلامی بوده؟

قبل از امامت امام حسین(ع) و در دوران امامت امام حسن مجتبی(ع) نامه‌های مختلفی و درخواست‌هایی از سوی مخالفین بنی‌امیه و دوستداران اهل بیت(ع) برای امام حسین(ع) می‌رسید مبنی بر اینکه قیام و حرکت را علیه بنی‌امیه آغاز کنید. این نامه‌ها در گزارش‌های تاریخی آمده است. اما امام اعلام می‌کرد مادامی که برادرم قرارداد ترک مخاصمه دارد، هیچ حرکتی نخواهیم کرد و پایبند به این قرارداد هستیم. البته معاویه تا حدودی ظواهر را رعایت می‌کرد. برای همین هم آغاز حرکت امام بعد از مرگ معاویه بود و امام هم که با یزید بیعتی نداشت که بخواهد پایبند آن باشد و زمانی که یزید با آن ویژگی‌هایش خواست از امام بیعت بگیرد اما امام زیر بار این بیعت نرفت. حتی مصالحه ترک مخاصمه هم با معاویه بوده و نه یزید. پس عده‌ای که می‌گویند امام بیعت را شکست اشتباه می‌کنند. امام اصلاً با یزید قراردادی نداشت چه برسد به بیعت! امام در طول حکومت معاویه پایبند قرارداد صلح ماند و مخالفتی با مصالحه امام حسین(ع) نکرد. در طول زندگی امام هیچ حرف و حرکتی از امام نمی‌بینیم که بخواهد طعنی باشد به خلفا، این هم خود شاهدی است از سیره وحدتی امام؛ درواقع حضرت رعایت ملاحظات مذهبی و احساسات مردم را می‌کرد.

 

آیا در بین اصحاب امام حسین(ع) کسانی بودند که عقاید خاص شیعی نداشته باشند؟

با این مفهومی که ما امروز داریم تحت عنوان امامی که طاعتش واجب باشد، علم غیب و یا عصمت داشته باشد و امثالهم در شعارهای اصحاب برجستگی خاصی نمی‌بینیم؛ در بیشتر شعارها تأکید بر فرزند رسول خدا بودن امام، مشاهده می‌شود. در شعارهای برخی اشاره شده است که حسین(ع) وصی است. اما نمی‌توانیم بگوییم که تمام این 72 نفر که دور امام بودند با یک حرکت عمومی به خاطر اینکه حضرت، امام مفترض الطاعه، منصوص الامامه است، قیام کرده باشند، اینگونه نبود. مثلاً زهیر بن قین که در معنای امروزی یک سنّی تمام‌عیار بود. اما زمانی که امام حسین(ع) به او گفت تو نمی‌خواهی به ما بپیوندی؟ مقداری فکر کرد و ظاهراً تردید هم داشت که همسرش تردیدش را از بین برد و به سپاه امام پیوست. حتی در شعارهایش هم اگر مراجعه کنید بسیار از امام دفاع کردند. نه اینکه بگوید من توبه کردم و این حسین امام مفترض الطاعه است! نخیر در شعارهای ایشان هم می‌بینیم که می‌گوید: «شما خجالت نمی‌کشید با فرزند رسول خدا چنین رفتار می‌کنید!»

حداقل تا آنجایی که من می‌دانم بین یاران حضرت کسانی بودند که شیعه به معنای امروزی آن نبودند. البته معرفت اشخاصی مثل حضرت ابالفضل و حضرت علی‌اکبر علیهماالسلام استثناء است. اما در غیر خاندان امام احساس می‌شود که همه یاران شیعه به معنای خاص امروزی آن و با آن اعتقادات مورد انتظار نبوده‌اند. اصلاً به معنای امروزین آن، در آن زمان چنین بحث‌هایی نداشتیم. فی‌الواقع نزاع فرزند رسول خدا(ص) با بنی‌امیه بود. نه اینکه نزاع رهبر شیعیان باشد با رهبر فرقه دیگری! بنابراین نبایستی آن امام را به عنوان امام شیعیان معرفی کنیم و منحصر به خودمان بدانیم. امام حسین(ع) امام همه مسلمین است.

 

در ابتدای صحبت‌های‌تان به شعارهایی از امام اشاره کردید، کدام‌یک از این شعارهای امام نمایانگر دیدگاه وحدت‌گرایانه امام است؟

در بسیاری از جاهایی که امام خودشان را معرفی می‌کنند، نمی‌گویند من امام شما هستم، بلکه می‌فرمایند ما اهل‌بیت نبوتیم، معدن رسالتیم، محل نزول ملائکه هستیم. و زمانی که طرف مقابل را معرفی می‌کنند، به معرفی بنی‌امیه پرداخته و ویژگی‌های مغایر اسلامی یزید را عنوان می‌کنند که یزید یک فرد شارب‌الخمر و قاتل نفس محترمه است و ... . بعد از مخاطب می‌خواهد که مقایسه کنید که ما مستحق خلافتیم یا اینها؟! و یا در سخن معروف دیگری که می‌فرمایند: «علی الاسلام السلام اذ قد بلیت الامه براع مثل یزید». در اینجا هم امام تأکید دارد بر امت، یعنی امت محمد(ص) و نه گروه خاصی و فرقه خاصی و نه مثلاً ما اهل‌بیت! بعد مطرح می‌کنند که من از رسول خدا(ص) شنیده‌ام که «الخلافه محرمه علی آل ابوسفیان». به طور کلی در شعارها وقتی در جایگاه معرفی شخصیت خودشان هستند، حتی زمانی که هم می‌خواستند وصیت کنند، در معرفی خود به عنوان یکی از اعضای خاندان اهل‌بیت تأکید می‌کنند. در مقابل، بنی‌امیه را معرفی می‌کند که از ابتدا مخالف و درواقع معاند و دشمن اهل‌بیت(ع) بودند. اصلاً مصداق بارز ناصبی‌ها، بنی‌امیه بودند. آنها اعتقادی به اسلام نداشتند و اسلام‌شان هم از روی اکراه به تعبیر فرمایش حضرت رسول(ص) از حزب طلقا بودند.

حتی زمانی که امام می‌خواهند وضعیت فرهنگی جامعه را بگویند، یا زمانی که می‌خواهند دلیل قیام‌شان را بگویند، می‌فرمایند: «أیّها الناس، إنَّ رسولَ اللَّهِ (ص) قالَ: مَن رأى منکُم سُلطاناً جائِراً مُستحلاً لحرم الله، ناکثاً بعَهدِه، مُخالِفاً لسنّةِ رسولِ الله، یَعملُ فی عبادِه بالإثمِ والعدوانِ، فلم یغِرْ (وفی روایة فلم یُغیّر ما) علیهِ بقولٍ ولا بفعلٍ، کان حَقّاً على الله أن یُدخِله مَدخلَه». در اینجا حضرت تأکید بر سطان جائر می‌کنند. که حلال خدا را حرام کرده است و حرام خدا را حلال کرده؛ نقض عهد کرده و مخالف سنت پیامبر(ص) است؛ اهل گناه است و دشمنی خدا؛ و در جای دیگری می‌فرمایند: ملازم طاعت شیطان شده و ترک رحمان نموده، اظهار فساد کرده است و ... . امام می‌خواهد مردم را بیدار کند که به چنین افرادی در جامعه اسلامی دچار شده‌اند. دیگر در اینجا اصلاً امت اسلامی نخواهد ماند که به دنبال وحدت آن باشیم! و نمی‌توان به دنبال وحدت بود به بهای از دست رفتن اساس اسلام! وقتی اسلام نباشد، دیگر وحدت محلی از اعراب ندارد. به طور کلی فلسفه قیام امام در همین جمله خودشان خلاصه شده است که «إنی لم أخرج أشراً ولا بطراً... إنما خرجت لطلب الإصلاح فی أمة جدی». بحث من اصلاح امور جدم است و نه شورش و قیام و یا در موقعیت فعلی گرفتن خلافت! پس بحث امت بوده بر خلاف آنچه که امروز متأسفانه عده‌ای در تلاش‌اند که حضرت و قیام‌شان را با الفاظی چون «امام شیعیان» اختصاصی کنند. نه باید بگوییم «امام مسلمین».

 

چطور می‌توانیم ظرفیت‌های وحدتی قیام عاشورا را پررنگ و کاربردی کنیم؟

بهترین کار این است که ظرفیت واقعی قیام امام را به نمایش بگذاریم و آن را محدود به گروه و فرقه خاصی نکنیم. قیام امام حسین(ع) را یک قیام صرفاً شیعی و امام را یک امام مخصوص شیعیان معرفی نکنیم! ببینید چطور علمای بزرگ اهل‌سنت از امام حسین(ع) تجلیل می‌کنند. اینها را باید غنیمت دانست و بر مشترک بودن این سرمایه ارزشمند تأکید کرد. یعنی امام حسین(ع) را به عنوان یک محور مشترک قرار داد و به عنوان امام مسلمین و امامی که در مقابل ظلم قیام کرد، معرفی نماییم تا آن‌ها هم بتوانند درس بگیرند. نباید شرایطی را مهیا کنیم که امام را انحصاری کنیم و دائماً بگوییم امام ما امام ما! یا مسائل تاریخی گذشته را مطرح کنیم و قیام امام حسین(ع) را به آن ربط دهیم و با این کار، ظرفیت‌سوزی کنیم. نهایتاً کار را به جایی برسانیم که اهل سنت فکر کنند که نه، امام حسین(ع) هم فقط امام اینها بوده!

سال‌ها قبل در برپایی مراسم عزای امام حسین(ع) تفاوت چندانی بین شیعه و سنی نبوده اما وقتی ما امام را منحصر به خودمان بدانیم و خیلی بر این موضوع تأکید کنیم و فلسفه قیام را طوری بیان کنیم که گویا امام با یک فرقه‌ای درگیر بوده‌اند، به جز اینکه ظرفیت قیام را از جایگاه واقعی خود پایین بکشیم، چه حاصل دیگری خواهد داشت؟ چرا ما بر این تأکید نمی‌کنیم که این همه علمای اهل‌سنت از امام حسین(ع) و قیام‌شان تجلیل کرده‌اند. از جاحظ که می‌گوید عثمانی بوده تا تفتازانی، ابن‌حزم، شوکانی، تا ابن‌تیمیه، عبده و ...

اگر کتاب «نگاهی نو به قیام عاشورا» را بخوانید، لیست بسیاری از علمای اهل‌سنت را خواهید دید که از قیام امام حسین(ع) تجلیل کرده‌اند؛ و قیام برای‌شان مقبولیت داشته و احترام ویژه‌ای برای آن قائل بوده‌اند و از طرف دیگر علیه یزید گفته‌اند و نفی‌اش کرده‌اند. حالا منکر این نیستیم که عده‌ای از علمای اهل سنت هم بر اساس برخی مبانی موهوم می‌گویند یزید اجتهاداً این کار را کرد. این استثنائات را هم داریم اما چرا ما از آن ظرفیت عظیم استفاده نکنیم و دائماً روی این استثنائات مانور دهیم؟ روند کلی علمای اهل‌سنت تجلیل از قیام بوده و ما هم باید از این ظرفیت استفاده کنیم که آی مردم این امام دیگر امام مشترک است. حداقل قیام‌شان قیام مشترک برای همه مسلمانان است. از این طریق خیلی راحت می‌شود ظرفیت وحدت‌طلبانه و تقریبی آن را بالا برد. اگر با این تبلیغات یک خون هم کم‌تر ریخته شود و یک نفر هم آگاه‌تر شود و دست از نفرت‌های فرقه‌ای و طایفه‌ای بردارد، مسلمان‌ها آرامش بیشتری خواهند یافت. آرامش که بیشتر شود، تعالی انسان‌ها سریع‌تر خواهد بود. هرکس باید در حد توان خود به دنبال تعالی همه مسلمانان باشد.

 

منبع: مجله الکترونیکی اخوت


برچسب ها : علی آقانوری

نظرات
نام *
پست الکترونیک *
متن *
کد امنیتی *

Captcha
دانشگاه ادیان و مذاهب


نشانی: ایران - قم - پردیسان
تلفن: 32802610 25 98+
فکس: 32802627 25 98+
کد پستی: 3749113357
صندوق پستی: 37185 - 178
پست الکترونیکی: info@urd.ac.ir
سامانه پیامکی: 3000135789

دانشکده ها

دانشکده شیعه شناسی
دانشکده ادیان
دانشکده مذاهب
دانشکده فلسفه
دانشکده زن و خانواده
دانشکده عرفان
دانشکده مجازی

خدمات فناوری اطلاعات

سامانه جامع آموزش
سامانه آموزش مجازی
سامانه پذیرش دانشجو
سامانه اتوماسیون اداری
پست الکترونیک
جستجو در کتابخانه
کتابخانه دیجیتال

بیانیه رسالت

دانشگاه ادیان و مذاهب، نخستین دانشگاه تخصصی ادیان و مذاهب در ایران، برخاسته از حوزه علمیه، ضمن شناخت ادیان و مذاهب و تعامل و گفت و گو با پیروان آنها با تکیه بر مشترکات، در جهت همبستگی انسانی، تقویت صلح، کاهش آلام بشری، گسترش معنویت و اخلاق و معرفی عالمانه اسلام بر اساس آموزه های اهل بیت علیهم السلام به پژوهش و تربیت نیروی انسانی متخصص اقدام می نماید.

طراحی، توسعه و پشتیبانی: کویر سبز