دانشگاه ادیان و مذاهب
  ورود به سامانه
نام کاربری
 
وب سایت دانشگاه
سامانه جامع آموزش
سامانه آموزش مجازی
پست الکترونیک
کلمه عبور
AR EN FA
 
آخرین مطالب

حوثیان یمن، پیشینه و رویکردهای کلامی و سیاسی

 
حوثیان یمن، پیشینه و رویکردهای کلامی و سیاسی
حوثیان یمن، پیشینه و رویکردهای کلامی و سیاسی

ناشر: انتشارات دانشگاه
نویسنده: سی محمد طباطبایی فر
مترجم: -
صفحه: 316
نوبت چاپ: اول
تاریخ چاپ: بهار 1395
قیمت: 15000

چکیده:

چکیده:

جنبش حوثیان یک جنبش بیداری اسلامی- شیعی است که توانست هویت فکری- ‌سیاسی مکتب زیدیه را احیا و در عرصه اجتماعی معرفی کند. با توجه به قدرت‌گیری و حضور اثرگذار حوثیان در معادلات سیاسی یمن، و همچنین وابسته‌بودن آنان به مکتب زیدیه و اشتراکات مذهبی- فرهنگی با ایران اسلامی، شناخت رویکردها و مواضع آنان ضروری است. اثر حاضر عهده دار تبیین رویکردها و مواضع این جنبش است.

فهرست مطالب

پیش‌گفتار. 9

منبع‌شناسی.. 17

آثار علامه بدرالدین الحوثی.. 17

معرفی ملازم‌های سیدحسین الحوثی.. 23

فصل اول: تاریخ زیدیه در نگاهی کلی

مروری بر تاریخ زیدیه از پیدایش تا دوره معاصر. 29

پیدایش زیدیه. 29

قیام‌های زیدیه. 31

دولت‌های زیدیه. 36

دولت ادریسیان.. 36

دولت طبرستان.. 37

دولت یمن.. 40

فرقه‌ها و جریان‌های فکری زیدیه. 48

فِرَق زیدیه در دوره نخستین.. 49

فرق زیدیه در دوره میانه. 51

جریان‌های فکری زیدیه. 56

فصل دوم: حوثیان از نهضت فرهنگی تا جنبش نظامی

تبارشناسی حوثیان «انصارالله». 69

وضعیت زیدیه در دوره معاصر «بعد از امامت متوکل علی‌الله». 82

فروپاشی حکومت زیدیه یمن.. 87

تأثیر انقلاب یمن بر زیدیه. 88

بسترها و عوامل ظهور جنبش حوثیان «انصارالله». 90

اندیشه سیاسی و حاکمیت شیعه. 91

پاک‌سازی فرهنگ زیدی.. 95

ترویج فرهنگ سلفی‌گری.. 98

بحران تضاد طبقاتی.. 104

بحران ضعف نظامی.. 106

بزرگ‌داشت مناسبت‌های دینی.. 112

سیر تحول و پویایی جنبش حوثیان «انصارالله». 116

مرحله فرهنگی ـ مذهبی.. 121

مرحله سیاسی ـ نظامی.. 125

جنگ‌های شش‌گانه. 127

مرحله حضور در ساختار سیاسی.. 138

فصل سوم: رویکرد و مواضع کلامی و  فقهی حوثیان «انصارالله»

رویکرد کلامی.. 149

رویکرد حوثیان به اصول اعتقادی.. 149

رویکرد حوثیان به مبانی شیعه. 151

اهل‌بیت‰... 151

خلفای راشدین.. 165

صحابه. 170

رافضه. 174

حوثیان و مذاهب اسلامی.. 175

معتزله. 175

مطرفیه. 178

امامیه. 180

وهابیت... 185

حوثیان و ادیان ابراهیمی.. 209

مواضع فقهی.. 213

عبادات... 215

معاملات... 236

فصل چهارم: رویکرد و مواضع سیاسی حوثیان «انصارالله»

مقدمه. 243

در قبال یهودیت و صهیونیسم. 244

معرفی یهودیت... 244

فعالیت‌های یهودیان.. 248

راهبرد حوثیان در برابر یهودیت و صهیونیسم. 257

در قبال آمریکا و استکبار. 263

فعالیت‌های آمریکا 264

راهبرد حوثیان در برابر آمریکا و استکبار. 269

در قبال تروریسم. 271

راهبرد حوثیان در برابر تروریسم آمریکایی.. 275

در قبال امام خمینی و انقلاب اسلامی.. 281

امام خمینی.. 281

اثرگذاری امام خمینی.. 282

انقلاب اسلامی.. 289

فهرست منابع.. 293

پیوست‌ها 309

 

پیش‌گفتار

زیدیه بیش از آنکه نظامی اعتقادی باشد، مذهبی سیاسی است که حول محور امامت مجتهدان عادل از اهل‌بیت نبوی می‌چرخد. این اندیشه از نقد زید‌بن‌علی بر اندیشه نظام حاکم اموی تبلور یافت. ایشان گفتمان سیاسی امویان را باطل می‌دانست و معتقد بود مشروعیت نظام وابسته به اقتدار حکومت اسلامی و حفظ جماعت مسلمانان نیست، بلکه به مطابقت اعمال حاکمان با شریعت اسلامی بستگی دارد. زید‌بن‌علی و سپس، علویان زیدی‌مذهب، قیام‌های متعددی علیه امویان انجام دادند که به نتیجه نرسید و شکست خوردند. سرانجام، علویان زیدی در قرن دوم و سوم موفق به تشکیل حکومت شدند. ویژگی دولت‌های زیدیان پراکندگی جغرافیایی آن، علی‌رغم شکل‌گیری تقریباً هم‌زمان است؛ این دولت‌ها عبارت‌اند از: دولت ادریسیان، که ادریس‌بن‌عبدالله در سال 172 ه.ق. در مغرب تأسیس کرد. دولت طبرستان که حسن‌بن‌زید در شمال ایران در سال 250 ه.ق. تشکیل داد. این دو حکومت دوام نیافت و بعد از مدتی منقرض شد. دولت یمن که یحیی‌بن‌حسین، معروف به هادی الی‌الحق، در سال 284 ه.ق. تشکیل داد. یحیی‌بن‌حسین به دعوت قبایل شمال یمن به آن سرزمین رفت و حکومتی را در «صعده»، شمالی‌ترین استان یمن امروزی بنیان گذاشت که آغاز دولت زیدیه در یمن شد. از آن پس تا دوران معاصر، یمن، به‌ویژه بخش‌های شمالی آن، پایگاه سنتی زیدیه شد، و امامان و شخصیت‌ها و جریان‌های فکری بسیاری در آن منطقه ظهور کردند. دولت یمن طولانی‌ترین حاکمیت علویان زیدی است که از سال 284 ه.ق. تا 1382 ه.ق. با فراز و نشیب‌هایی استمرار یافت و سرانجام در سال 1382 ه.ق. (1962 م.) کودتای نظامی جمهوری‌خواهان علیه حکومت امامان زیدی، که از برخی پشتوانه‌های خارجی نیز بهره می‌برد، باعث برچیده‌شدن حکومت زیدیه و به تبع آن، برچیده‌شدن امامت زیدی، از صحنه سیاسی یمن، و در نهایت، برپایی حکومت جمهوری شد.

زیدیان پس از سقوط حاکمیتشان همواره تحت شدیدترین فشارهای اجتماعی و سیاسی ناشی از سقوط پادشاهی خاندان زیدی قرار گرفتند؛ چراکه زیدیان، برخلاف امامیه، در طول تاریخ به نوعی وابسته به حکومت‌های خود بوده‌اند. یعنی اقتدار سیاسی و نفوذ اجتماعی، رونق علمی حوزه‌ها، و ترویج و تبلیغ آموزه‌های مذهبی آنان، در گرو دوام حکومت‌هایشان بوده است. بنابراین، بعد از کودتای 1962، زیدیان شرایط منحصر به فردی را تجربه کردند؛ چراکه قدرت از دستشان خارج شده بود و شرایط و زمینه مناسبی هم برای بازگشت آنان به حکومت متصور نبود. مجموعه این اتفاقات باعث شد زیدیان تبدیل به جریانی منفعل و مخالف حکومت شوند و روز به روز فضا بر آنان تنگ‌تر شود. اما فضای اختناق علیه زیدیه به دلیل مقارن‌شدن با پیروزی انقلاب اسلامی ایران و وحدت دو یمن، کمتر شد. همچنین، دولت، قانون آزادی فعالیت‌های احزاب را در چارچوبی معین صادر کرده بود و سبب شد زیدیان از انزوا خارج شوند و برای حضور فعال خود در عرصه‌های سیاسی، اجتماعی و فرهنگی بکوشند. در این فضا جریان‌ها و احزاب زیدی بار دیگر فعال شدند. از جمله، جریانی که با کمی تأخیر و در اوایل قرن بیست‌ویکم ظهور یافت، جنبش «حوثیان» است. این جنبش توانست هویت فکری ـ سیاسی مکتب زیدیه را احیا کند و در عرصه سیاسی ـ اجتماعی حضوری فعال داشته باشد. جنبش حوثیان در عصر حاضر با عنوان «انصارالله» معرفی و شناخته می‌شود.

عنوان جنبش، اقتباس از نام رهبر آن، سیدحسین الحوثی، است. اصالت خاندان الحوثی به شهر حوث باز می‌گردد که منطقه‌ای در استان عمران است که از شمال به استان صعده و از جنوب به استان صنعا، پایتخت یمن، محدود می‌شود. جنبش حوثیان از تأسیس تا دوران معاصر سه مرحله را گذرانده است:

1. مرحله فرهنگی ـ مذهبی؛ در این دوره فعالیت‌های اصلی این جنبش، تمرکز بر فعالیت‌های فرهنگی و عقیدتی است. چند دهه تبعیض قومی، سیاسی و مذهبی علیه زیدیه، بستری مناسب برای شکل‌گیری تحولی عمیق در تاریخ سیاسی یمن فراهم کرده بود.

2. مرحله سیاسی ـ نظامی؛ در این دوره حضور یمن به عنوان مهم‌ترین هم‌پیمان آمریکا در جنگ با تروریسم در خاورمیانه، به حضور نیروهای نظامی و جاسوسی آمریکا در این کشور و نیز سفرهای مخفیانه برخی هیئت‌های اسرائیلی به صنعا دامن زد که این مسئله، با اعتراض‌های فراوان حسین الحوثی و یارانش در این کشور روبه‌رو شد. حسین الحوثی شعار معروف و پنج‌بندی «الله اکبر، مرگ بر آمریکا، مرگ بر اسرائیل، نفرین بر یهود و پیروز باد اسلام» را به عنوان شعار رسمی شیعیان این منطقه اعلام کرد و بسیاری از مردم یمن، از این دعوت استقبال کردند و پس از هر مراسم و نماز جماعت و حتی در نماز جمعه مسجد جامع صنعا، پایتخت یمن، این شعار را سر می‌دادند. اصرار آنها بر این شعارها موجب نگرانی مقامات دولتی حتی بیش از نگرانی از القاعده شد و سبب گردید مقاومت مسلحانه علیه زیدی‌ها آغاز شود که تا سال 2010 شش مبارزه علیه این جنبش صورت گرفت.

3. مرحله حضور در ساختار سیاسی؛ نماد بارز این دوره، نقش‌آفرینی و مشارکت جدی انصارالله در قیام مردم یمن در سال 2011 و نیز شکل‌دهی و رهبری قیام مردمی در سال 2014 است. انقلاب 2011 یمن نوعی بیداری اسلامی و جنبش مردمی بود؛ چراکه این کشور همواره به صورت تاریخی تحت تأثیر مصر بوده است. مردم یمن با اثرپذیری از حرکت انقلابی جوانان مصری، جنبش انقلابی را برای تغییر حاکمیت علی عبدالله صالح تشکیل دادند. ولی حکام عرب منطقه و نیروهای سلفی این انقلاب را تحت‌الشعاع قرار دادند و باعث شدند شورای همکاری خلیج فارس «المبادره الخلیجیه» به رهبری عربستان تشکیل شود. در این شورا، حدود پانصد نفر از نمایندگان احزاب و گروه‌های سیاسی یمن، از جمله انصارالله، ده‌ ماه در خصوص ساختار آینده نظام سیاسی به بحث و گفت‌وگو پرداختند و به این نتیجه رسیدند که فدرالی‌شدن ساختار سیاسی یمن و اعطای خودمختاری محدود، بهترین گزینه ممکن است. اما قبل از عملی‌شدن این پیشنهاد از طرف نمایندگان یمن، منصور هادی عبد ربه، رئیس‌جمهور یمن، در اقدامی یک‌جانبه قانون تشکیل دولت فدرالی بر اساس شش اقلیم (دو اقلیم در شمال و شش اقلیم در جنوب) را اعلام و ابلاغ کرد. این اقدام مخالفت‌های فراوان گروه‌های یمنی، از جمله حوثیان «انصارالله»، را به دنبال داشت.

هنوز کشمکش دولت و مخالفان بر سر اجرای قانون فدرالی‌شدن یمن ادامه داشت که اقدام حکومت در افزایش قیمت سوخت، همانند جرقه‌ای خشم و نارضایتی عمومی را به انفجار رساند. انصارالله با هوشیاری، پیش‌گام مطالبات مردمی شد و رهبری اعتراضات مردمی را بر عهده گرفت. در پی آن، احزاب و گروه‌های دیگر، از جمله شافعی‌ها و حتی بخش‌هایی از بدنه دولت، مانند جمع کثیری از افسران نظامی، نیز به معترضان پیوستند و برخی مقامات دولتی هم در حمایت از اعتراضات از کار کنار کشیدند. مردم یمن با یاری انصارالله، برخی از شهرهای کشور را در اختیار گرفتند و اداره آنها را بر عهده کمیته‌های مردمی گذاشتند. با در اختیار گرفتن صنعا، دولت مرکزی تضعیف شد. منصور هادی استعفا کرد و مخفیانه به عدن گریخت و پس از خروج از یمن در اجلاس اتحادیه عرب شرکت کرد و حمله نظامی به یمن را خواستار شد. آغازگر این جنگ عربستان بود و تا کنون ادامه دارد.

جنبش حوثیان به صورت یک جنبش بیداری اسلامی ـ شیعی در شمال یمن مطرح شده و توجه جهانیان را به خود جلب کرده است. حوثیان جنبشی است که توانست هویت فکری ـ ‌سیاسی مکتب اصیل زیدیه را احیا و در عرصه اجتماعی معرفی کند. شیعی‌بودن، داشتن نگرش ضدوهابی، ظلم‌ستیزی، عدالت‌گرایی و وحدت‌گرایی جزئی از هویت و رویکرد آنان است. با توجه به قدرت‌گیری و حضور اثرگذار حوثیان در معادلات سیاسی یمن، و همچنین وابسته‌بودن آنان به مکتب زیدیه و اشتراکات مذهبی ـ فرهنگی با ایران اسلامی، شناخت رویکردها، اندیشه‌ها و مواضع آنان ضروری است.

علی‌رغم نوپیدایی این جریان، خالی‌بودن عرصه پژوهش کشور با توجه به انتساب آنان به جمهوری اسلامی ایران توجیه‌شدنی نیست. وهابیان آثاری در تخطئه این جنبش نگاشته‌اند و مستشرقان با مراجعه به این آثار نتوانسته‌اند اندیشه، رویکرد و مواضع این جنبش را به دست آورند. در ایران پایان‌نامه‌ها و مقالات فراوانی در زمینه یمن و جغرافیای سیاسی شیعه و معرفی برخی مواضع سیاسی حوثیان و نبردهای آنان با دولت یمن، نگاشته شده، ولی با جست‌وجویی که نگارنده انجام داده، تحقیق جامعی که رویکردها و مواضع آنان در حوزه کلام، فقه و سیاست را تبیین کند، صورت نگرفته است. ازاین‌رو اثر حاضر می‌کوشد گامی برای پرکردن این خلأ بردارد و مرجعی برای پژوهشگران حوزوی و دانشگاهی فراهم کند.

در این اثر می‌کوشم با مراجعه به آثار دو شخصیت مهم و اثرگذار این جریان، علامه سیدبدرالدین الحوثی و سیدحسین الحوثی، رویکردها و مواضع آنان را در حوزه کلام، فقه و سیاست بررسی کنم، چراکه تعالیم این دو عالم زیدی معاصر، جریانی فکری ـ سیاسی را تشکیل داده که امروزه به نام جنبش الحوثی یا انصارالله شناخته می‌شود. این کار با مراجعه به آثار مکتوب علامه سیدبدرالدین الحوثی و سخنرانی‌های سیدحسین الحوثی صورت گرفته است. بررسی و نقد و مستندسازی رویکردها و مواضع آنان از عهده این کتاب خارج است.

اثر حاضر در چهار فصل نگاشته شده است؛ فصل اول درباره تاریخ زیدیه است که مطالب آن در دو محور عرضه شده است. محور اول تاریخ و شکل‌گیری زیدیه از پیدایش تا دوره معاصر است. محور دوم فرقه‌ها و جریان‌های فکری ‌درون‌مذهبی زیدیه است.

فصل دوم درباره جنبش حوثیان «انصارالله» است که به موضوعاتی از قبیل: تبارشناسی حوثیان، بسترها و عوامل ظهور جنبش حوثیان، سیر تحول و پویایی این جنبش پرداخته است.

فصل سوم به رویکرد و مواضع کلامی و فقهی رهبران این جنبش اختصاص دارد. رویکرد کلامی حوثیان با مراجعه به آثار هر دو اندیشمند زیدی حاصل می‌شود. مواضع فقهی این جنبش فقط با مراجعه به آثار مکتوب علامه بدرالدین الحوثی به دست می‌آید، چراکه رهبر معنوی، مرشد و مفتی انصارالله است.

فصل چهارم درباره مواضع سیاسی این جنبش است که با مراجعه به سخنرانی‌های سیدحسین الحوثی تنظیم شده است؛ چراکه ایشان در عرصه سیاست حضور فعالی داشته است و پدر ایشان، علامه بدرالدین الحوثی است، که رهبر معنوی و مفتی این جنبش بوده و در مسائل سیاسی فعالیت کمتری داشته است.

در اثر حاضر، از علامه بدرالدین الحوثی با عباراتی از قبیل «علامه بدرالدین الحوثی»، «علامه الحوثی»، «رهبر معنوی و مفتی انصارالله» نام برده‌ایم و از سیدحسین الحوثی با عباراتی از قبیل «حسین الحوثی»، «رهبر و مؤسس انصارالله».

در نهایت وظیفه خود می‌دانم که از استاد محترم و گرامی‌ام جناب آقای دکتر موسوی نژاد تشکر نمایم که با در اختیارگذاشتن منابع حقیر را در مراحل این پژوهش یاری رساندند.

 

دانشگاه ادیان و مذاهب


نشانی: ایران - قم - پردیسان
تلفن: 32802610 25 98+
فکس: 32802627 25 98+
کد پستی: 3749113357
صندوق پستی: 37185 - 178
پست الکترونیکی: info@urd.ac.ir
سامانه پیامکی: 3000135789

دانشکده ها

دانشکده شیعه شناسی
دانشکده ادیان
دانشکده مذاهب
دانشکده فلسفه
دانشکده زن و خانواده
دانشکده عرفان
دانشکده مجازی

خدمات فناوری اطلاعات

سامانه جامع آموزش
سامانه آموزش مجازی
سامانه پذیرش دانشجو
سامانه اتوماسیون اداری
پست الکترونیک
جستجو در کتابخانه
کتابخانه دیجیتال

بیانیه رسالت

دانشگاه ادیان و مذاهب، نخستین دانشگاه تخصصی ادیان و مذاهب در ایران، برخاسته از حوزه علمیه، ضمن شناخت ادیان و مذاهب و تعامل و گفت و گو با پیروان آنها با تکیه بر مشترکات، در جهت همبستگی انسانی، تقویت صلح، کاهش آلام بشری، گسترش معنویت و اخلاق و معرفی عالمانه اسلام بر اساس آموزه های اهل بیت علیهم السلام به پژوهش و تربیت نیروی انسانی متخصص اقدام می نماید.

طراحی، توسعه و پشتیبانی: کویر سبز