دانشگاه ادیان و مذاهب
  ورود به سامانه
نام کاربری
 
وب سایت دانشگاه
سامانه جامع آموزش
سامانه آموزش مجازی
پست الکترونیک
کلمه عبور
AR EN FA
 
آخرین مطالب

سیر تطور اراده الهی از مدرسه کوفه تا پیدایش مدرسه کلامی حله

 
تاریخ انتشار: 1396/03/28    

سیر تطور اراده الهی از مدرسه کوفه تا پیدایش مدرسه کلامی حله

جلسه دفـاع از پایان‌نامه دکتری با عنوان سیر تطور اراده الهی از مدرسه کوفه تا پیدایش مدرسه کلامی حله در گروه مذاهب کلامی معاونت آموزشی و پژوهشی دانشکده مذاهب برگزار شد.

به گزارش روابط عمومی دانشگاه ادیان و مذاهب، در جلسه دفاعیه‌ای که چهارشنبه 24 خرداد در سالن امام موسی صدر دانشگاه ادیان و مذاهب با حضور حجت‌الاسلام دکتر محمدتقی سبحانی به‌عنوان استاد راهنما، حجت‌الاسلام دکتر حمید ملک مکان، استاد مشاور و حجت‌الاسلام دکتر رضا برنجکار، حجت‌الاسلام دکتر محمد غفوری نژاد و دکتر محمد جاودان، در جایگاه استاد داور برگزار شد، دانشجو اکبر اقوام کرباسی از پایان‌نامه‌اش دفاع کرد.

در چکیده این پایان‌نامه آمده است:

به شهادت تاریخ، متکلمان کوفه نخستین نظریه‌پردازانِ امامیه‌اند که بر پایه متون وحیانی، موضوعات مختلف اعتقادی و از آن جمله اراده خداوند را تبیین و گرداگرد آن ایده‌پردازی کرده‌اند. دستاوردِ این کوشش و ایده‌پردازیِ عقلانی، شناساندن اراده به‌عنوان صفتِ فعلِ خداوند بوده که البته وجودی ممتاز و مستقلِ از ذات و فعل الهی داشته است. متکلمان کوفه تأکید می‌کردند اراده، حرکت و از مقوله تغییر است تا بدین‌صورت اراده را از صفات فعل شناسانده باشند. هویتِ وجودی و مستقلِ اراده در این مدرسه نیز با تئوری معنا در نظامِ جهان‌شناسیِ متکلمانِ کوفه تبیین شده است. معنا، که با الگوی "لا هی هو و لا هی غیره" معروف بود، چونان حقیقتی در عالمِ مخلوقات قلمداد می‌شد که اگرچه در مرتبه ذات خداوند جای نداشت، اما از ذات الهی هم جدا نمی‌بود. هم‌چنین کوفیان به‌ویژه اصرار داشتند جدای از غیریتِ اراده با ذات الهی، نشان دهند که اراده با علم خداوند نیز متفاوت و متغایر است. اما با شروع غیبت صغری نظریه‌پردازی گرداگرد این موضوع رنگ دیگری به خود گرفت و کلامِ کوفیِ امامیه به‌تدریج تعاملاتِ گسترده‌ای با معتزله پیدا کرد. در پی این تعامل برخی از معتزلیان به امامیه پیوستند که البته ارتباط چندانی با متکلمان پیشین امامیه نداشتند. همین دست ارتباطات علمی، زمینه‌های گرایش به تبیین‌های اعتزالی در موضوع اراده بیش‌ازپیش فراهم آورد بااین‌همه با ظهور شیخ مفید، این داستان به حاشیه رفت و دیگربار نظریه و شیوه متکلمان کوفه، در کانون توجه قرار گرفت. شیخ مفید بین اراده و مرید خواندنِ خدا فاصله گذاشت تا بر اساس پاره‌ای از روایات، اراده را به نفس فعل شناسانده باشد؛ هرچند به دلیل پاره‌ای مشکلات معناشناسانه، عقلاً خود را از کاربست این صفت برای خداوند معذور می‌دانست و طرح آن را صرفاً به دلیل مطرح‌شدن در منابع وحیانی می‌پذیرفت. پس از شیخ مفید و با زمام‌گیری کلام امامیه توسط سید مرتضی در مدرسه بغداد، نگرش معتزلیان متقدمِ بصری پیرامون اراده بیشتر موردتوجه متکلمان امامیه قرار گرفت. سید مرتضی و پاره‌ای از شاگردانش اراده را همچون جبائیانِ معتزلی، حادث لا فی‌المحل خوانده و از آن دفاع کردند. این رفتار در مدرسه کلامی ری، پررنگ‌تر شد و متکلمان امامیه این مدرسه، یک گام دیگر به کلام اعتزالی نزدیک شده و کم‌کم اندیشه معتزلیانِ متأخر جای خود را میان امامیه باز کرد و اراده به داعی و داعی به علم شناسانده شد. این‌همه در حالی بود که اندیشه محدثان و برخی متکلمان کوفی، در اواخر دوران حضور و اوایل غیبت صغری در مدرسه قم امتداد یافت و در نظم‌دهیِ کلینی و صدوق در باب روایات اراده متبلور شد.

کلمات کلیدی: اراده، فعل، معنا، حرکت، علم، داعی، مدرسه کوفه، مدرسه قم، مدرسه بغداد، مدرسه ری

 



نظرات
نام *
پست الکترونیک *
متن *
کد امنیتی *

Captcha
دانشگاه ادیان و مذاهب


نشانی: ایران - قم - پردیسان
تلفن: 32802610 25 98+
فکس: 32802627 25 98+
کد پستی: 3749113357
صندوق پستی: 37185 - 178
پست الکترونیکی: info@urd.ac.ir
سامانه پیامکی: 3000135789

دانشکده ها

دانشکده شیعه شناسی
دانشکده ادیان
دانشکده مذاهب
دانشکده فلسفه
دانشکده زن و خانواده
دانشکده مجازی

خدمات فناوری اطلاعات

سامانه جامع آموزش
سامانه آموزش مجازی
سامانه پذیرش دانشجو
سامانه اتوماسیون اداری
پست الکترونیک
جستجو در کتابخانه
کتابخانه دیجیتال

بیانیه رسالت

دانشگاه ادیان و مذاهب، نخستین دانشگاه تخصصی ادیان و مذاهب در ایران، برخاسته از حوزه علمیه، ضمن شناخت ادیان و مذاهب و تعامل و گفت و گو با پیروان آنها با تکیه بر مشترکات، در جهت همبستگی انسانی، تقویت صلح، کاهش آلام بشری، گسترش معنویت و اخلاق و معرفی عالمانه اسلام بر اساس آموزه های اهل بیت علیهم السلام به پژوهش و تربیت نیروی انسانی متخصص اقدام می نماید.

طراحی، توسعه و پشتیبانی: کویر سبز